İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, denetim kurumları ve işveren yükümlülükleri
Özet
Avustralya'da tek bir ulusal İSG kanunu yoktur. Sekiz yetki alanı model WHS mevzuatına dayanan bir WHS Act uygular, Victoria 2004 tarihli OHS Act'i korur; her birinin denetim kurumu ayrıdır. PCBU, sağlık ve güvenliği makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadar sağlar ve ciddi olayları derhal bildirir.
Avustralya'da tek bir ulusal iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kanunu yoktur. Ulusal politika kurumu olan Safe Work Australia model Work Health and Safety (WHS) mevzuatını hazırlar; Victoria dışındaki her yetki alanı bu modele dayanarak kendi WHS Act'ini ve WHS Regulations'ını çıkarmıştır. Victoria, Occupational Health and Safety Act 2004'ü uygulamaya devam eder. Uygulama ve denetim Safe Work Australia'nın değil, her eyaletin, bölgenin veya federal düzeyin (Commonwealth) kendi denetim kurumunun görevidir.
Bu rehber yasal çerçeveyi, mevzuatı kimin uyguladığını, "işi veya işletmeyi yürüten kişinin" (person conducting a business or undertaking, PCBU) yükümlülüklerini, çalışan temsilini, olay bildirimini, cezaları, kimyasalları, patlayıcı ortamları ve büyük tehlike tesislerini anlatır ve Avustralya modelini AB çerçevesi ve Türkiye ile karşılaştırır.
Öne çıkanlar
- Model WHS mevzuatı (kanun, yönetmelikler ve uygulama kodları) federal düzeyde (Commonwealth), Yeni Güney Galler, Queensland, Avustralya Başkent Bölgesi ve Kuzey Bölgesi'nde 1 Ocak 2012'den, Güney Avustralya ve Tazmanya'da 1 Ocak 2013'ten, Batı Avustralya'da 31 Mart 2022'den beri yürürlüktedir. Victoria bu mevzuatı benimsememiştir.
- Temel yükümlü PCBU'dur; çalışanların ve diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini "makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadar" sağlamak zorundadır. Yöneticiler (officers) gereken özeni (due diligence) göstermek, çalışanlar ise makul özeni göstermek zorundadır.
- İş güvenliği profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirme konusunda genel bir yasal yükümlülük yoktur; her risk değerlendirmesinin yazılı hâle getirilmesi de genel olarak zorunlu değildir. Yüksek riskli inşaat işleri için güvenli çalışma yöntemi belgesi gibi yazılı belgeleri belirli yönetmelik hükümleri ister.
- Bir ölüm, ağır yaralanma veya hastalık ya da tehlikeli olay, PCBU durumu öğrenir öğrenmez derhal denetim kurumuna bildirilir; yazılı bildirim, denetim kurumunun talebinden itibaren 48 saat içinde yapılır (Victoria'da her durumda) ve kayıt en az 5 yıl saklanır.
- Çalışanlar çalışan temsilcisi (health and safety representative, HSR) seçilmesini isteyebilir; bir HSR'nin veya 5 ya da daha fazla çalışanın talebinden itibaren 2 ay içinde bir İSG kurulu oluşturulmalıdır.
- Cezalar cezai niteliktedir. Federal WHS Act'e göre endüstriyel adam öldürme (industrial manslaughter) suçunun cezası gerçek kişiler için 25 yıla kadar hapis, tüzel kişiler için 18.000.000 Avustralya dolarıdır (AUD) (1 Temmuz 2024'ten beri yürürlükte).
Yasal çerçeve: model WHS mevzuatı ve Victoria istisnası
Safe Work Australia ulusal politikayı ve model WHS mevzuatını geliştirir, ancak teftiş yapmaz ve kovuşturma başlatmaz. Model paket üç katmandan oluşur: model WHS Act, model WHS Regulations (ayrıntılı yükümlülükler, lisanslar ve kayıtlar) ve model uygulama kodları (Codes of Practice). Bir uygulama kodu ancak bir yetki alanı onu onayladığında hukuki etki kazanır; onaylı uygulama kodu kanun değildir, ancak mahkeme onu bir tehlike ve bu tehlikenin nasıl kontrol edileceği konusunda bilinenlerin delili olarak kabul edebilir.
Bu rehberdeki bölüm (section) ve yönetmelik maddesi (regulation) numaraları, federal Work Health and Safety Act 2011'in (1 Temmuz 2024'ten itibaren yürürlükteki konsolide metin) ve Work Health and Safety Regulations 2011'in (25 Mart 2025 tarihli konsolide metin) numaralarıdır. Eyalet kanunları aynı yapıyı yerel farklılıklarla izler; bu nedenle ilgili yetki alanındaki metin kontrol edilmelidir.
| Yetki alanı | Temel mevzuat | Denetim kurumu (genel işyerleri) |
|---|---|---|
| Federal düzey (federal kurumlar, bazı ulusal işverenler) | Work Health and Safety Act 2011 | Comcare |
| Yeni Güney Galler (New South Wales) | Work Health and Safety Act 2011 (NSW) | SafeWork NSW |
| Victoria | Occupational Health and Safety Act 2004 ve OHS Regulations 2017 | WorkSafe Victoria |
| Queensland | Work Health and Safety Act 2011 (Qld) | Workplace Health and Safety Queensland |
| Güney Avustralya (South Australia) | Work Health and Safety Act 2012 (SA) | SafeWork SA |
| Batı Avustralya (Western Australia) | Work Health and Safety Act 2020 (WA) | WorkSafe WA |
| Tazmanya (Tasmania) | Work Health and Safety Act 2012 (Tas) | WorkSafe Tasmania |
| Avustralya Başkent Bölgesi (Australian Capital Territory) | Work Health and Safety Act 2011 (ACT) | WorkSafe ACT |
| Kuzey Bölgesi (Northern Territory) | Work Health and Safety (National Uniform Legislation) Act 2011 | NT WorkSafe |
Madenler, petrol sahaları ve açık deniz tesisleri çoğu zaman kendi mevzuatına ve denetim kurumuna tabidir: federal kanun, Offshore Petroleum and Greenhouse Gas Storage Act 2006'nın Schedule 3'ü kapsamındaki tesislere uygulanmaz (bölüm 12A); Yeni Güney Galler'deki madenler ise Work Health and Safety (Mines and Petroleum Sites) Regulation 2022'ye tabidir. İş kazası tazminat sigortası (workers' compensation) her yetki alanında ayrı bir sistemdir.
PCBU'nun, yöneticilerin ve çalışanların yükümlülükleri
Model kanun "işveren" yerine bilinçli olarak "işi veya işletmeyi yürüten kişi" kavramını kullanır; böylece yükümlülük iş sözleşmesini değil, iş üzerindeki kontrolü izler. Bölüm 19'a göre PCBU, istihdam ettiği veya işini yönlendirdiği çalışanların (yükleniciler ve işgücü kiralama yoluyla çalışanlar dahil) ve işten etkilenen diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadar sağlamak zorundadır. Bölüm 19(3) bunun neleri kapsadığını sayar: güvenli çalışma ortamı, güvenli makine, ekipman (plant) ve yapılar, güvenli çalışma yöntemleri, makine, ekipman ve maddelerin güvenli kullanımı ve depolanması, yeterli sosyal tesisler, gerekli bilgi, eğitim, talimat ve gözetim ile çalışanların sağlığının ve işyeri koşullarının izlenmesi.
"Makul ölçüde uygulanabilir" (bölüm 18), zarar olasılığı, zararın şiddeti, yükümlünün bildiği veya bilmesi gereken hususlar, kontrol tedbirlerinin bulunabilirliği ve uygunluğu ve en son maliyet tartıldıktan sonra makul olarak yapılabilecek olanı ifade eder; maliyet, bir kontrol tedbirinden ancak riskle açıkça orantısız olduğu durumda vazgeçmeyi haklı kılar. Bölüm 17, risklerin önce ortadan kaldırılmasını, bu makul ölçüde uygulanabilir değilse en aza indirilmesini ister.
İşyerlerini kontrol edenlere ve tasarımcılara, imalatçılara, ithalatçılara, tedarikçilere ve montajcılara ek yükümlülükler düşer (bölüm 20 ile 26 arası). Yöneticiler (yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticiler) gereken özeni göstermek zorundadır (bölüm 27): WHS bilgilerini güncel tutmak, faaliyetleri ve tehlikeleri anlamak ve kaynakların ve süreçlerin sağlandığını ve kullanıldığını doğrulamak. Çalışanlar makul özeni göstermek, makul talimatlara uymak ve politikalara uyum sağlamak zorundadır (bölüm 28). Victoria'da OHS Act 2004, temel yükümlülüğü benzer "makul ölçüde uygulanabilir" ifadesiyle "işveren"e yükler.
İSG hizmetleri, risk yönetimi, eğitim ve sağlık gözetimi
İş güvenliği profesyonelleri ve hekimler
Türkiye'den veya birçok AB ülkesinden farklı olarak Avustralya WHS mevzuatı, büyüklüğü ne olursa olsun hiçbir PCBU'yu iş güvenliği profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirmekle yükümlü tutmaz. PCBU'nun yükümlülüklerini yerine getirecek yetkinliğe sahip olması gerekir; belirli yönetmelik hükümleri ise "yetkin kişi" ister (ör. kapalı alan risk değerlendirmesi yetkin bir kişi tarafından yapılmalıdır). Listede yer alan tehlikeli kimyasallar için sağlık gözetimi (health monitoring), sağlık gözetimi deneyimi olan kayıtlı bir hekim (registered medical practitioner) tarafından veya onun gözetiminde yapılmalıdır (regulation 371). Bazı eyaletlerin maden ve petrol mevzuatı, nitelikleri tanımlanmış yasal görev pozisyonları öngörür; bunun için maden denetim kurumu kontrol edilmelidir.
Risk yönetimi
Yönetmeliklerin Part 3.1'i yöntemi belirler: makul olarak öngörülebilir tehlikelerin belirlenmesi (regulation 34), risklerin ortadan kaldırılması veya en aza indirilmesi (35), kontrol hiyerarşisinin uygulanması: ikame, izolasyon, mühendislik kontrolleri, ardından idari kontroller, ardından kişisel koruyucu donanım (KKD) (36), kontrol tedbirlerinin sürdürülmesi (37) ve gözden geçirilmesi (38). Sabit bir gözden geçirme aralığı yoktur: bir kontrol tedbiri işe yaramadığında (ör. bildirimi zorunlu bir olaydan sonra), işyerinde bir değişiklikten önce, yeni bir tehlike belirlendiğinde, çalışanların görüşlerinin alınması bir ihtiyaç gösterdiğinde veya bir HSR istediğinde gözden geçirme zorunludur.
Belirli faaliyetler için yazılı kayıt zorunludur; örneğin yüksek riskli inşaat işinden önce güvenli çalışma yöntemi belgesi (safe work method statement, SWMS) (regulation 299), yazılı olarak kaydedilen kapalı alan risk değerlendirmesi (regulation 66), kristal silika içeren maddelerin yüksek riskli işlenmesi için silika risk kontrol planı (regulation 529CB) ve büyük tehlike tesisinin güvenlik dosyası (safety case). Her işyerinde ayrıca sürdürülen, test edilen ve çalışanlara açıklanan bir acil durum planı bulunmalıdır (regulation 43); yönetmelik planın biçimini belirlemez, ancak uygulamada plan yazılı olarak hazırlanır.
Eğitim
Bölüm 19(3)(f) ve regulation 39, işe, işin risklerine ve kontrol tedbirlerine uygun ve kolayca anlaşılabilir bilgi, eğitim ve talimat verilmesini ister. Genel İSG eğitimi için ulusal bir asgari süre yoktur. Belirli kurallar şunları ekler: herhangi bir inşaat işinden önce genel inşaat işe başlama eğitimi (general construction induction training) (regulation 317), iskele kurma, yük bağlama, vinç ve forklift kullanımı gibi iş sınıfları için yüksek riskli iş lisansı (regulation 81 ve Schedule 3) ve seçilmiş HSR'ler için, talep etmeleri hâlinde, onaylı 5 günlük bir başlangıç kursu ve her yıl 1 günlük bilgi yenileme eğitimi hakkı; bu eğitimler için normal ücretli izin verilir ve ücretleri PCBU tarafından ödenir (bölüm 72 ve regulation 21).
Sağlık gözetimi
İşe giriş muayenesi veya periyodik muayene için genel bir zorunluluk yoktur. Sağlık gözetimi şu durumlarda zorunludur: sürekli iş yapan çalışanların Schedule 14'te listelenen tehlikeli kimyasallara (benzen, kristal silika, izosiyanatlar ve inorganik cıva gibi) veya geçerli bir izleme yöntemi bulunan diğer kimyasallara önemli ölçüde maruz kalma riski bulunduğunda (regulation 368), kurşun riski taşıyan işlerde (işe başlamadan önce, 1 ay sonra, ardından kan kurşun düzeyine göre belirlenen aralıklarla) ve asbest söküm işlerinde. Sağlık gözetimi raporları gizlidir ve en az 30 yıl saklanır (regulation 378). Ortam havası ölçüm sonuçları da 30 yıl saklanmalıdır (regulation 50).
Çalışanların görüşlerinin alınması, çalışan temsilcileri ve kurullar
PCBU; tehlikeler, risk kontrol tedbirleri, sosyal tesisler, değişiklikler ve prosedürler konusunda çalışanların görüşlerini almak zorundadır (bölüm 47 ile 49 arası). Herhangi bir çalışan, PCBU'dan üzerinde anlaşılan çalışma grupları için bir veya daha fazla HSR seçiminin kolaylaştırılmasını isteyebilir (bölüm 50). Eğitimini almış HSR'ler geçici iyileştirme bildirimi (provisional improvement notice) düzenleyebilir ve görüşme yapıldıktan sonra (risk acil ise hemen) çalışanlara güvensiz işi bırakmalarını söyleyebilir (bölüm 85 ve 90). Her çalışan, kendisini ani veya yakın bir tehlikeden kaynaklanan ciddi bir riske maruz bırakacak işi yapmaktan kaçınabilir (bölüm 84).
Bir HSR'nin veya işyerindeki 5 ya da daha fazla çalışanın talebinden itibaren 2 ay içinde bir İSG kurulu (health and safety committee) oluşturulmalıdır (bölüm 75). Üyelerin en az yarısı PCBU tarafından belirlenmemiş çalışanlardan oluşur ve kurul en az 3 ayda bir toplanır (bölüm 76 ve 78). Victoria'da OHS Act 2004, HSR'ler ve kurullar için benzer hükümler içerir.
Olay bildirimi, teftiş ve cezalar
Neler bildirilmelidir
Bildirimi zorunlu olay (notifiable incident), bir kişinin ölümü, ağır yaralanma veya hastalık ya da tehlikeli olaydır (bölüm 35 ile 37 arası). Ağır yaralanma veya hastalık; hastaneye yatarak derhal tedavi, uzuv kaybı (amputasyon), ciddi baş, göz veya yanık yaralanmaları, deri soyulması (degloving) veya saçlı derinin yüzülmesi (scalping), omurilik yaralanması, bir vücut fonksiyonunun kaybı veya ciddi kesikler için derhal tedavi ile bir maddeye maruziyetten sonraki 48 saat içinde tıbbi tedaviyi kapsar. Tehlikeli olaylar; maddelerin, gazın, buharın veya basınçlı maddelerin kontrolsüz kaçağını, kontrolsüz yangın veya patlamayı, elektrik çarpmasını, cisim düşmesini, yapıların, kazıların veya lisansa tabi makine ve ekipmanın çökmesini ve yer altında su veya malzeme basması ya da havalandırma arızasını kapsar.
PCBU, durumu öğrenir öğrenmez denetim kurumunu en hızlı yolla, telefonla veya yazılı olarak derhal bilgilendirmek zorundadır (bölüm 38). Bildirim telefonla yapıldıysa, denetim kurumunun istemesinden itibaren 48 saat içinde yazılı bildirim yapılmalıdır. Kayıt en az 5 yıl saklanmalıdır. İşyerinin yönetimini veya kontrolünü elinde bulunduran kişi, yaralılara yardım etmek, ölen kişiyi çıkarmak, ortamı güvenli hâle getirmek, polise yardımcı olmak veya izin alınmış olması dışında, müfettiş gelene veya başka bir talimat verene kadar olay yerini korumak zorundadır (bölüm 39). Victoria'da WorkSafe, 13 23 60 numaralı hattın derhal aranmasını ve her durumda 48 saat içinde yazılı rapor verilmesini ister.
Safe Work Australia, model kanunu değiştirerek yeni bildirim kategorileri eklemiştir (mobil makine ve ekipmanla ilgili tehlikeli olaylar ve düşmeler, cinsel saldırı dahil şiddet olayları, işle ilgili intihar ve intihar girişimleri ve çalışanın 15 veya daha fazla takvim günü işten uzak kalması); ancak bunlar ancak her yetki alanı kendi mevzuatına aktardığında hukuki etki kazanır. Prosedürler değiştirilmeden önce ilgili denetim kurumuna danışılmalıdır.
Teftiş ve yaptırımlar
Müfettişler işyerlerine girebilir, belge ve bilgi isteyebilir ve iyileştirme bildirimi (improvement notice), işin durdurulması bildirimi (prohibition notice) ve olay yerine dokunulmaması bildirimi (non-disturbance notice) düzenleyebilir (bölüm 160 ile 201 arası). Denetim kurumları kovuşturma yerine yaptırım gücü olan taahhütleri (enforceable undertakings) kabul edebilir (bölüm 216). Kovuşturmanın genel olarak suçun denetim kurumunun bilgisine ulaşmasından itibaren 2 yıl içinde başlatılması gerekir; endüstriyel adam öldürme suçu için zamanaşımı yoktur (bölüm 232). WHS cezalarına karşı sigorta veya tazmin güvencesi yaptırmak yasaktır (bölüm 272A).
Ceza düzeyleri (federal düzeyde esas tutarlar)
| Suç (federal WHS Act) | PCBU veya yönetici sıfatıyla gerçek kişi | Diğer gerçek kişiler (ör. çalışan) | Tüzel kişi |
|---|---|---|---|
| Endüstriyel adam öldürme (bölüm 30A, yalnız PCBU'lar ve yöneticiler) | 25 yıl hapis | Uygulanmaz | 18.000.000 AUD |
| 1. kategori: ölüm veya ciddi zarar riskine pervasızca veya ihmalle maruz bırakma (bölüm 31) | 3.000.000 AUD veya 15 yıl hapis ya da her ikisi | 1.500.000 AUD veya 15 yıl hapis ya da her ikisi | 15.000.000 AUD |
| 2. kategori: bir kişiyi ölüm veya ciddi zarar riskine maruz bırakan ihlal (bölüm 32) | 418.000 AUD | 209.000 AUD | 2.090.000 AUD |
| 3. kategori: bir yükümlülüğün ihlali (bölüm 33) | 140.000 AUD | 70.000 AUD | 700.000 AUD |
- ile 3. kategori para cezaları, 1 Temmuz 2024'ten itibaren her yıl tüketici fiyat endeksine göre güncellenen Schedule 4 esas tutarlarıdır; güncellenmiş tutarları Comcare yayımlar, dolayısıyla bugünkü tutarlar daha yüksektir. Endüstriyel adam öldürme için para cezası bölüm 30A'da sabit olarak belirlenmiştir. Her eyalet kendi tutarlarını, çoğu zaman ceza birimi (penalty unit) cinsinden belirler. Victoria, 1 Temmuz 2020'den itibaren işyerinde adam öldürme (workplace manslaughter) suçunu getirmiştir; cezası gerçek kişiler için 25 yıla kadar hapis, tüzel kişiler için 16,5 milyon AUD'ye kadar para cezasıdır (1 Temmuz 2020 itibarıyla tutarlar).
Örnek: Queensland'deki bir kimya tesisinde bir forklift bir boruya çarpar ve amonyak kaçar; bir çalışan hastaneye yatırılır. Bu durum hem tehlikeli olaydır (bir maddenin kontrolsüz kaçağı) hem de ağır yaralanmadır (hastaneye yatarak tedavi). Alan izole edilir (izin verilen bir müdahale), saha müdürü denetim kurumunu derhal telefonla arar, denetim kurumunun talebinden itibaren 48 saat içinde yazılı bildirim yapılır, boru ve forklift müfettiş serbest bırakana kadar yerinde bırakılır ve kayıt 5 yıl saklanır. Regulation 38 ayrıca trafik ve boru koruma kontrol tedbirlerinin gözden geçirilmesini ister. Victoria'da 48 saat içindeki yazılı rapor, talep beklenmeden verilmek zorunda olurdu.
Kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük tehlike tesisleri ve KKD
Tehlikeli kimyasallar ve GHS
İmalatçılar ve ithalatçılar tehlikeli kimyasalları sınıflandırmak ve güvenlik bilgi formu (GBF) hazırlamak zorundadır (regulation 329 ve 330). Sınıflandırma, Schedule 6 ile değiştirilmiş hâliyle Birleşmiş Milletler Küresel Uyumlaştırılmış Sistemi'nin (GHS) yedinci revize baskısına göre yapılır. PCBU'lar yayımlanmış maruziyet standartlarının (exposure standards) aşılmamasını sağlamak ve standarda uyulduğundan emin olamadıkları durumlarda ortam havası ölçümü yaptırıp sonuçları 30 yıl saklamak zorundadır (regulation 49 ve 50). 1 Aralık 2026'dan itibaren Workplace Exposure Standards listesinin yerini Workplace Exposure Limits (WEL; işyeri maruziyet sınır değerleri) listesi alır; Victoria aynı tarihte, bazı maddeler için geçiş süreleriyle bu listeyi benimser ve revize edilen bazı sınır değerler (benzen gibi) daha sonra yürürlüğe girer. 1 Temmuz 2024'ten beri federal yönetmelik, yapay (mühendislik) taştan (engineered stone) tezgâh, panel ve plakalarla çalışmayı yasaklar (regulation 529D); diğer yetki alanlarında da buna karşılık gelen yasaklar vardır.
Patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman
WHS Regulations; yanıcı gaz, buhar, sis veya dumanın alt patlama sınırının (LEL) %5'ini aştığı, yanıcı tozun tehlikeli alan oluşturabileceği veya oksijen düzeyinin güvenli olmadığı ya da yangın riskini artırdığı ortamı tehlikeli ortam (hazardous atmosphere) sayar (regulation 51). Bu ortamlardaki tutuşturucu kaynaklar yönetilmelidir (regulation 52). ATEX benzeri ulusal bir ürün direktifi yoktur; uygulamada alan sınıflandırması, ekipman seçimi ve montaj AS/NZS 60079 serisine göre yapılır ve ekipman, genellikle IECEx sistemi veya Avustralya ve Yeni Zelanda'nın ANZEx sistemi kapsamında düzenlenmiş bir uygunluk sertifikasına sahip olur. Eyaletlerin elektrik güvenliği mevzuatı özel kurallar ekler: Queensland'de Electrical Safety Regulation 2013'ün 221. bölümü, tehlikeli alan tesisatlarının ilk bağlantıdan önce akredite bir denetçi tarafından incelenmesini ister. Yeni Güney Galler'deki yer altı kömür madenlerinde patlamaya karşı korumalı makine ve ekipmanın geçerli bir uygunluk sertifikası veya onay listesi kaydı olmalıdır; yalnızca eski maden dairesi onayına sahip ekipman 1 Eylül 2028'den sonra tehlikeli bölgelerde kullanılamaz.
Büyük tehlike tesisleri
Model yönetmeliklerin Chapter 9'u, Schedule 15'teki kimyasalları eşik miktarların üzerinde depolayan veya işleyen tesisleri kapsar (ör. 25 ton klor, 200 ton LP gazları veya susuz amonyak, 50 ton hidrojen). Miktarlar eşiğin %10'unu aştığında işletmeci 3 ay içinde denetim kurumuna bildirimde bulunmak zorundadır. Eşiğin üzerindeki bir tesis büyük tehlike tesisi (major hazard facility) olarak belirlenir; denetim kurumu %10 ile %100 arasındaki bir tesisi de bu şekilde belirleyebilir. İşletmeci bunun ardından 3 ay içinde güvenlik dosyası ön taslağını (safety case outline), 24 ay içinde güvenlik dosyasını sunar ve 5 yıla kadar geçerli bir lisans almak zorundadır. Victoria büyük tehlike tesislerini WorkSafe Victoria aracılığıyla OHS Regulations 2017 kapsamında, Batı Avustralya ise Dangerous Goods Safety (Major Hazard Facilities) Regulations 2007 kapsamında düzenler.
Kişisel koruyucu donanım
PCBU, kontrol hiyerarşisi gereği KKD gerektiğinde KKD sağlamak ve bunun uygun olmasını, bakımının yapılmasını ve kullanılmasını sağlamak zorundadır (regulation 44). AB'deki CE işaretine benzer tek bir zorunlu KKD uygunluk işareti yoktur. Satın alma yapanlar genellikle ilgili Avustralya standardına veya Avustralya/Yeni Zelanda ortak standardına uygunluğu, çoğu zaman üçüncü taraf belgelendirmesiyle birlikte şart koşar.
Dikkat çeken ulusal özellikler
- Psikososyal tehlikeler için ayrı yönetmelik hükümleri vardır (federal yönetmelikte 55A ile 55D arası): PCBU'lar bunları diğer tüm riskler gibi yönetmek zorundadır.
- Endüstriyel adam öldürme suçu federal kanunda, Victoria'da ve diğer birçok yetki alanında, farklı unsur ve cezalarla düzenlenmiştir.
- Aynı sahadaki birden fazla PCBU (ana yüklenici, işgücü kiralama şirketi, işi yaptıran işletme) birbiriyle görüşmek, iş birliği yapmak ve koordinasyon sağlamak zorundadır (bölüm 46); WHS giriş iznine sahip sendikalar şüphelenilen ihlalleri incelemek için işyerine girebilir (Part 7).
Avustralya, AB çerçevesi ve Türkiye karşılaştırması
| Konu | Avustralya (model WHS mevzuatı) | AB çerçevesi (89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif) | Türkiye (6331 sayılı Kanun) |
|---|---|---|---|
| Temel yükümlü | PCBU, "makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadar" | İşveren, işle ilgili her konuda | İşveren |
| İş güvenliği profesyoneli ve hekim | Genel görevlendirme yükümlülüğü yok | İşveren yetkin çalışanları görevlendirir veya dış hizmet alır | İşyeri içinden veya ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi zorunlu; küçük işyerleri için sınırlı istisnalar |
| Yazılı risk değerlendirmesi | Riskleri yönetme genel yükümlülüğü; sayılan faaliyetler için yazılı belge zorunlu | İşverenin bir değerlendirmeye sahip olması zorunlu | Yazılı risk değerlendirmesi zorunlu, tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla yenilenir |
| Kaza bildirimi | Denetim kurumuna derhal; istenirse 48 saat içinde yazılı bildirim (Victoria'da her durumda) | Ulusal mevzuat belirler | 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) |
| Kurul | Bir HSR'nin veya 5 ya da daha fazla çalışanın talebinden itibaren 2 ay içinde | Çalışanların dengeli katılımı | 50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren işlerde İSG kurulu |
| Cezalar | Cezai suçlar, endüstriyel adam öldürme | Ulusal düzeyde belirlenir | Her yıl yeniden değerlenen idari para cezaları ve cezai sorumluluk |
Sık yapılan hatalar
- Safe Work Australia'yı denetim kurumu sanmak. Bildirimler ve şikâyetler eyalet, bölge veya federal düzeydeki denetim kurumuna yapılır.
- Model WHS Act'i Victoria'da uygulamak. Victoria, bölüm numaraları ve bildirim kuralları farklı olan OHS Act 2004'ü ve OHS Regulations 2017'yi uygular.
- Bildirim için teşhisi beklemek. Derhal bildirilmelidir; ayrıntılar sonra iletilebilir.
- Üretime yeniden başlamak için olay yerini temizlemek. Olay yerine ancak kurtarma, ortamı güvenli hâle getirme, polisin ihtiyaçları veya müfettişin izni ile dokunulabilir.
- Tek bir risk değerlendirmesi formunun her işe uyduğunu varsaymak. Mevzuat yazılı belgeyi yalnız belirli faaliyetler için öngörür ve SWMS veya kapalı alan değerlendirmesi kendi içerik kurallarını karşılamalıdır.
- Eski ceza tutarlarını aktarmak. Federal tutarlar her yıl güncellenir, eyaletler ise kendi tutarlarını belirler.
Sık sorulan sorular
Avustralya'da tek bir ulusal İSG kanunu var mı?
Hayır. Her eyaletin, bölgenin ve federal düzeyin kendi kanunu vardır. Bunlardan sekizi model WHS Act'e dayandığı için yükümlülükler benzerdir; Victoria ise Occupational Health and Safety Act 2004'ü uygular.
PCBU nedir?
İşi veya işletmeyi yürüten kişidir: bir şirket, ortaklık, şahıs işletmesi, kamu kurumu veya kendi nam ve hesabına çalışan kişi olabilir. Yükümlülük, bir iş sözleşmesinin bulunup bulunmamasına değil, iş üzerindeki kontrole bağlıdır.
Avustralya'da işveren bir iş güvenliği sorumlusu görevlendirmek zorunda mı?
Bunu zorunlu kılan genel bir kural yoktur. PCBU'nun gerekli yetkinliğe erişimi olmalıdır; belirli yönetmelik hükümleri ise yetkin kişiler, lisanslı çalışanlar veya sağlık gözetimi için kayıtlı bir hekim ister.
Ciddi bir kaza ne kadar sürede bildirilmelidir?
Durum öğrenilir öğrenilmez derhal, telefonla veya yazılı olarak ilgili yetki alanının denetim kurumuna bildirilir. Model mevzuata göre denetim kurumu isterse 48 saat içinde yazılı bildirim yapılır; Victoria'da 48 saat içinde yazılı rapor her durumda zorunludur. Kayıt en az 5 yıl saklanmalı ve müfettiş gelene kadar olay yerine dokunulmamalıdır.
excodex'te ilgili yazılar
- Avustralya'da temel İSG kanunu hangisidir ve kim uygular?
- Avustralya'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?
- Avustralya'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
- İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri
- IECEx sistemi
- Seveso III ve büyük kazaların önlenmesi
Standartlar ve ek kaynaklar
- Work Health and Safety Act 2011 (Cth), No. 137, 2011, 1 Temmuz 2024'ten itibaren yürürlükteki konsolide metin: https://www.legislation.gov.au/C2011A00137/latest/text
- Work Health and Safety Regulations 2011 (Cth), 25 Mart 2025 tarihli konsolide metin: https://www.legislation.gov.au/F2011L02664/latest/text
- Occupational Health and Safety Act 2004 (Vic), No. 107/2004, 6 Ağustos 2025'ten itibaren yürürlükteki sürüm: https://www.legislation.vic.gov.au/in-force/acts/occupational-health-and-safety-act-2004
- Safe Work Australia, model WHS mevzuatı: https://www.safeworkaustralia.gov.au/law-and-regulation/model-whs-laws
- Safe Work Australia, olay bildirimi: https://www.safeworkaustralia.gov.au/safety-topic/managing-health-and-safety/incident-reporting
- WorkSafe Victoria, olay bildirimi: https://www.worksafe.vic.gov.au/report-incident
- WorkSafe Victoria, işyerinde adam öldürme suçu: https://www.worksafe.vic.gov.au/victorias-new-workplace-manslaughter-offences
- Workplace Health and Safety Queensland, tehlikeli alan tesisatları: https://www.worksafe.qld.gov.au/laws-and-compliance/compliance-and-enforcement/audits-and-inspections/electrical-safety-audits/hazardous-area-installations-audits
- NSW Resources Regulator, patlamaya karşı korumalı makine ve ekipman: https://www.resources.nsw.gov.au/resources-regulator/safety/health-and-safety-management/electrical-engineering/explosion-protected
- WorkSafe WA, tehlikeli madde sahaları ve büyük tehlike tesisleri: https://worksafe.wa.gov.au/when-dangerous-goods-site-also-major-hazard-facility-mhf
- AS/NZS 60079 serisi: patlayıcı ortamlar (IEC 60079'un Avustralya ve Yeni Zelanda'da kabulü)
- Safe Work Australia, model WHS mevzuatının tarihçesi (yürürlük tarihleri): https://www.safeworkaustralia.gov.au/law-and-regulation/history-model-whs-laws
- Comcare, işyeri maruziyet standartlarından işyeri maruziyet sınır değerlerine geçiş: https://www.comcare.gov.au/about/news-events/news/transition-from-workplace-exposure-standards-to-workplace-exposure-limits-for-airborne-contaminants
- WorkSafe Victoria, işyeri maruziyet sınır değerleri sık sorulan sorular: https://www.worksafe.vic.gov.au/workplace-exposure-limits-frequently-asked-questions
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki sorular
- Avustralya'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve uygulanmasını kim denetler?
- Avustralya'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Avustralya'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
- Avustralya'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?
- Avustralya'da işverenler çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
- Avustralya'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
- Avustralya'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
- Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- Avustralya'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipmanlar nasıl düzenlenir?
- Avustralya'da büyük tehlike potansiyeli olan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?