Birleşik Krallık'ta temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve uygulamayı kim denetler?

Temel kanun, İngiltere, İskoçya ve Galler'i (Büyük Britanya) kapsayan Health and Safety at Work etc. Act 1974'tür (HSWA; işte sağlık ve güvenliğe ilişkin 1974 tarihli kanun). Kanunu Birleşik Krallık Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSE) uygular ve denetler; mağaza, büro, depo, otel ve restoran gibi yerlerde ise yerel yönetimler (local authorities) yetkilidir. Kuzey İrlanda'nın kendi mevzuatı vardır: Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order 1978. Bunu Kuzey İrlanda Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSENI) uygular ve denetler.

Kısa cevap

• Büyük Britanya'daki mevzuat: Health and Safety at Work etc. Act 1974 ile buna dayanılarak çıkarılan yönetmelikler; örneğin Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 (MHSWR), COSHH 2002, RIDDOR 2013, DSEAR 2002 ve COMAH 2015.
• Kuzey İrlanda'daki mevzuat: Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order 1978 ve ayrı Kuzey İrlanda yönetmelikleri.
• Büyük Britanya'da yetkili uygulayıcı kurumlar: sanayi, inşaat, kimya ve tehlikeli işlerin çoğu için HSE; Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998'de sayılan yerler için yerel yönetimler; nükleer sahalar için Nükleer Düzenleme Ofisi (Office for Nuclear Regulation, ONR); demiryolları için Demiryolu ve Karayolu Ofisi (Office of Rail and Road, ORR).
• Kuzey İrlanda'da yetkili uygulayıcı kurum: Ekonomi Bakanlığına (Department for the Economy) bağlı bir kamu kuruluşu olan HSENI.
• Kovuşturma: İngiltere ve Galler'de HSE veya yerel yönetim; İskoçya'da savcılık teşkilatı Crown Office and Procurator Fiscal Service (COPFS).

1974 tarihli Kanun neleri şart koşar

HSWA ayrıntılı teknik kurallar yerine genel, hedef belirleyen yükümlülükler koyar. 2. bölüm, her işverenin bütün çalışanlarının işteki sağlığını, güvenliğini ve refahını makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla sağlamasını şart koşar; bu, güvenli tesis ve güvenli çalışma yöntemlerini, eşya ve maddelerin güvenli elleçlenmesini, bilgilendirme, talimat, eğitim ve gözetimi, güvenli bir işyerini ve yeterli refah koşullarını kapsar. 3. bölüm yükleniciler ve halk gibi çalışan olmayan kişileri korur; 7. bölüm ise çalışanların makul özeni göstermesini ve işbirliği yapmasını şart koşar.

Ayrıntılı yükümlülükler yönetmeliklerdedir; bunlar onaylı uygulama kodları (Approved Codes of Practice, ACOP) ve HSE rehberleriyle desteklenir. Kanunun 17. bölümüne göre bir ACOP'a uyulmaması tek başına suç değildir; ancak bir kovuşturmada sanık, mevzuata başka ve aynı derecede iyi bir yolla uyduğunu göstermedikçe mahkeme bunu ihlalin kanıtı sayabilir. 40. bölüm, daha fazlasını yapmanın makul ölçüde uygulanabilir olmadığını kanıtlama yükünü sanığa yükler.

Denetim yetkisi HSE ile yerel yönetimler arasında nasıl paylaşılır

Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998, yerleri asıl faaliyetlerine göre paylaştırır. Asıl faaliyet Ek 1'de (Schedule 1) sayılmışsa yetkili uygulayıcı kurum (enforcing authority) yerel yönetimdir; örneğin perakende veya toptan dağıtım için malların satışı ya da depolanması, büro faaliyetleri, yiyecek içecek hizmetleri, konaklama, mağazalarda tüketici hizmetleri ve eğlence faaliyetleri. Diğer bütün durumlarda HSE denetler; buna fabrikalar, proses tesisleri, şantiyeler, çiftlikler, taş ocakları ve açık deniz tesisleri dahildir.

Kuzey İrlanda'nın kendi paylaştırma kuralları vardır; bu nedenle oradaki işverenler, işyerleri için yetkili uygulayıcı kurumu HSENI'ye sorarak doğrulamalıdır.

Müfettişler neler yapabilir

Müfettişler işyerine girebilir, inceleme ve araştırma yapabilir, numune alabilir ve fotoğraf çekebilir, bilgi isteyebilir ve bazı şeylerin olduğu gibi bırakılmasını emredebilir (HSWA 20. bölüm). Bir ihlalin belirlenen süre içinde giderilmesini isteyen iyileştirme bildirimi (improvement notice) düzenleyebilir (21. bölüm) ya da ciddi kişisel yaralanma riski taşıyan bir faaliyeti durduran işin durdurulması bildirimi (prohibition notice) verebilirler (22. bölüm). HSE esaslı bir ihlal (material breach) tespit edip bunu yükümlüye yazılı olarak bildirdiğinde müdahale ücreti (fee for intervention) alır; bu ücret yalnız yetkili uygulayıcı kurumun HSE olduğu yerlerde uygulanır. HSE bu ücreti saat başına 188 sterlin olarak açıklamaktadır (ücretler sayfası 1 Nisan 2026'da güncellenmiştir).

Sık yapılan hatalar

• HSE'yi bakanlık sanmak. HSE denetleyen, danışmanlık veren ve mevzuatı uygulatan ulusal düzenleyici kurumdur; Kanun ve yönetmelikleri Parlamento ve bakanlar çıkarır.
• HSE'nin Kuzey İrlanda'yı da kapsadığını varsaymak. Ayrı Kuzey İrlanda mevzuatını HSENI uygular ve denetler.
• Yerel yönetim denetimini göz ardı etmek. Büro, mağaza ve depolar genellikle yerel yönetimin çevre sağlığı memurları (environmental health officers) tarafından, aynı mevzuat uygulanarak denetlenir.

excodex'te ilgili yazılar

• Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Birleşik Krallık Health and Safety at Work etc. Act 1974: yükümlülükler ve HSE denetimi
• Birleşik Krallık'ın temel iş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri
• Birleşik Krallık'ta iş güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Health and Safety at Work etc. Act 1974: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1974/37
• Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998 (SI 1998/494), 3. madde ve Ek 1: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1998/494
• Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order 1978: https://www.legislation.gov.uk/nisi/1978/1039
• HSE, Health and Safety at Work etc Act 1974: https://www.hse.gov.uk/legislation/hswa.htm
• HSE, Enforcement Policy Statement (Denetim Politikası Beyanı): https://www.hse.gov.uk/pubns/hse41.pdf
• HSENI: https://www.hseni.gov.uk/

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.