Birleşik Krallık'ta işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

Birleşik Krallık mevzuatı belirli bir iş güvenliği profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirilmesini şart koşmaz. Her işveren, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yükümlülüklerini yerine getirmesine yardım edecek bir veya daha fazla yetkin kişi (competent person) atamak zorundadır (Management of Health and Safety at Work Regulations 1999, 7. madde); ancak mevzuat bunun için belge, çalışan sayısı veya tehlike sınıfı eşiği koymaz. Hekim yalnız belirli yönetmeliklerin tıbbi gözetim şart koştuğu durumlarda sürece dahil edilmek zorundadır.

Kısa cevap

• Yetkin kişi: Büyük Britanya'daki (İngiltere, İskoçya ve Galler) her işveren için zorunludur; işyeri sahibi, bir çalışan, dışarıdan bir danışman ya da bunların bir birleşimi olabilir.
• Önce işyeri içinden: İşverenin kendi çalışanları arasında yetkin bir kişi varsa dışarıdan birine tercihen o kişi atanmalıdır (7(8). madde).
• Büyüklük eşiği yok: Yetkin kişilerin sayısı, ayırdıkları süre ve sahip oldukları imkânlar işletmenin büyüklüğüne ve risklerine göre yeterli olmalıdır (7(3). madde).
• İşyeri hekimi veya iş sağlığı hemşiresi istihdam etmeye ilişkin genel bir yükümlülük yoktur. Belirli tıbbi gözetimler için bir "ilgili hekim" (relevant doctor: HSE'nin atadığı, appointed doctor denen hekim ya da istihdam sağlık danışmanı, employment medical adviser) gerekir; örneğin lisans gerektiren asbest işleri, kurşun, iyonlaştırıcı radyasyon ve COSHH Ek 6'daki prosesler.
• İlk yardım: Her işveren yeterli ilk yardım donanımı ve uygun eğitim almış kişiler sağlamak, bu yeterliyse bir görevli kişi (appointed person) belirlemek zorundadır (First-Aid Regulations 1981).
• Kendi nam ve hesabına çalışanlar ve gerekli yetkinliğe kendi içinde sahip ortaklıklar başka birini atamak zorunda değildir.

Birleşik Krallık mevzuatında "yetkin" ne demektir

MHSWR'nin 7(5). maddesi yetkin kişiyi, gereği gibi yardım edebilecek yeterli eğitim ve deneyime ya da bilgiye ve diğer niteliklere sahip kişi olarak tanımlar. HSE, yetkin kişinin resmi bir belgeye sahip olmasının genellikle şart olmadığını ve küçük, düşük riskli birçok işletmenin işin sahibi ve çalışanlarıyla yönetebileceğini açıklar. Büyük, karmaşık veya yüksek riskli kuruluşlar çoğu zaman uzman desteğine ihtiyaç duyar; ancak bir danışman atamak yasal yükümlülüğü devretmez, yükümlülük işverende kalır.

İşveren ayrıca dışarıdan atanan yetkin kişiye işini yapması için gereken bilgileri, belirli süreli çalışanlar ve geçici iş ilişkisiyle (ajans aracılığıyla) çalışanlar hakkındaki bilgiler dahil olmak üzere vermek (7(4). madde) ve birden fazla atanan kişi varsa bunların işbirliği yapmasını sağlamak zorundadır. Uygulamada mesleki kuruluşların verdiği İSG belgeleri yetkinliği göstermek için yaygın olarak kullanılır; ancak yönetmelikler bunların hiçbirinin adını anmaz.

Ne zaman hekim veya iş sağlığı hizmeti gerekir

İş sağlığı desteği iyi uygulamadır ve işe uygunluk, işe dönüş ve makul düzenlemeler (reasonable adjustments) konularında yardımcı olur; ancak yalnız belirli kurallar aracılığıyla yasal zorunluluk hâline gelir:

HSE, sağlık gözetimi programlarının genellikle yetkin bir iş sağlığı profesyonelinin katkısıyla kurulmasını önerir; bu da uygulamada bir iş sağlığı hemşiresi veya hekimi demektir.

AB ve Türkiye'den farkı

AB'nin 89/391/AET sayılı Çerçeve Direktifi, işverenlerin çalışanları arasından görevlendirme yapmasını veya yetkin dış hizmetlerden yararlanmasını şart koşar; ayrıntıları üye devletler belirlediğinden kurallar AB ülkeleri arasında farklıdır. Türkiye daha ileri gider: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 6. maddesine göre işveren, kendi çalışanları arasından veya ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) hizmet alarak iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde ise ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirmek zorundadır. Birleşik Krallık ise bunun yerine genel yetkinlik ölçütüne dayanır.

Sık yapılan hatalar

• Danışmanın yasal yükümlülüğü üstlendiğini sanmak. Sorumluluk işverende kalır.
• İşyeri içindeki yetkinliği göz ardı etmek. Uygun bir çalışan varsa 7(8). madde o kişinin tercih edilmesini şart koşar.
• Sağlık gözetimini herkesin yapabileceğini varsaymak. Asbest, kurşun, radyasyon ve COSHH Ek 6 kuralları kapsamındaki tıbbi gözetim, yönetmeliklerdeki şartları karşılayan bir hekim gerektirir.

excodex'te ilgili yazılar

• Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Birleşik Krallık'ta çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler, kurullar ve bildirim süreleri
• Türkiye'de işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli

Standartlar ve ek kaynaklar

• Management of Health and Safety at Work Regulations 1999, 7. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1999/3242/regulation/7
• HSE, Appoint a competent person (Yetkin kişi atayın): https://www.hse.gov.uk/simple-health-safety/gettinghelp/index.htm
• HSE, Health surveillance overview (Sağlık gözetimine genel bakış): https://www.hse.gov.uk/health-surveillance/overview.htm
• Control of Asbestos Regulations 2012, 22. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2012/632/regulation/22
• COSHH 2002, 11. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2002/2677/regulation/11
• Health and Safety (First-Aid) Regulations 1981, 3. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1981/917/regulation/3

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.