Birleşik Krallık'ta çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?

Genel kural olarak hayır. Birleşik Krallık mevzuatında herkesi kapsayan bir işe giriş veya periyodik sağlık muayenesi zorunluluğu yoktur. İşveren, risk değerlendirmesi çalışanların kontrol tedbirlerinden sonra da bir sağlık riskine maruz kaldığını gösteriyorsa sağlık gözetimi sağlamak zorundadır (Management of Health and Safety at Work Regulations 1999, 6. madde); belirli yönetmelikler de lisans gerektiren asbest işleri, kurşun ve iyonlaştırıcı radyasyon gibi bazı tehlikeler için hekim muayenesini şart koşar.

Kısa cevap

• Genel kural: risk değerlendirmesinde belirlenen "risklere göre uygun olan" sağlık gözetimi (MHSWR 6. madde); bütün çalışanlar için rutin kontrol yoktur.
• Özel sağlık gözetimi: gürültü (işitme testleri dahil), el-kol ve bütün vücut titreşimi ve COSHH 2002'nin 11. maddesi kapsamında sağlığa zararlı maddeler.
• Hekim tarafından tıbbi gözetim: örneğin asbest, kurşun ve iyonlaştırıcı radyasyon ile COSHH Ek 6'daki maddeler ve prosesler (en fazla 12 aylık aralıklarla).
• Gece çalışanları: gece çalışmasına başlamadan önce ve düzenli aralıklarla ücretsiz sağlık değerlendirmesi imkânı sunulmalıdır (Working Time Regulations 1998, 7. madde).
• İşe alım öncesi sağlık soruları: Büyük Britanya'da (İngiltere, İskoçya ve Galler) Equality Act 2010'un (2010 tarihli eşitlik kanunu) 60. bölümü, iş teklifinden önce adaya sağlığıyla ilgili soru sorulmasını kısıtlar; kişinin işin özünde yer alan bir görevi yerine getirip getiremeyeceğinin kontrolü gibi sayılan amaçlar bunun dışındadır.
• Kayıtlar: COSHH sağlık kayıtları son kayıttan itibaren en az 40 yıl saklanmalıdır.

Sağlık gözetimi ne zaman yasal olarak zorunludur

HSE sağlık gözetimini, işten kaynaklanan sağlık bozukluklarını saptamak için kullanılan ve tekrarlanan sağlık kontrollerinden oluşan bir program olarak tanımlar; kontrol tedbirleri alındıktan sonra da çalışanlar sağlık risklerine maruz kalmaya devam ediyorsa gereklidir. COSHH'un 11. maddesine göre gözetim; tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi maruziyetle ilişkilendirilebiliyorsa, işin koşullarında ortaya çıkması makul ölçüde muhtemelse ve geçerli, düşük riskli bir yöntemle saptanabiliyorsa uygundur. Tipik örnekler, solunum yolu hassaslaştırıcıları için solunum fonksiyon testi, dermatit riskleri için cilt kontrolleri ve gürültü için odyometridir.

HSE'ye göre tıbbi gözetimin zorunlu olduğu durumlarda işveren, HSE tarafından atanmış yetkin bir iş sağlığı hekimi olan atanmış hekimi (appointed doctor) kullanmak zorundadır; tek istisna, daha düşük riskli bazı asbest işleridir (tablodaki bildirime tabi, lisans gerektirmeyen işler). Bu programlar kapsamında çalışanın işe uygunluğuna hekim karar verir.

İşe uygunluk ve işe alım öncesi kontroller

Bu yükümlülükler dışında da işveren, güvenlik açısından kritik görevlerde çalışanların sağlık yönünden işe uygun olduğunu, çoğu zaman sektörel uygunluk standartlarını kullanarak kontrol edebilir; bir çalışan hastalık nedeniyle işten uzak kaldıktan sonra döndüğünde veya bir sağlık sorununu bildirdiğinde risk değerlendirmesini gözden geçirmelidir (HSE iş sağlığı rehberi). Büyük Britanya'da iş teklifinden önceki sağlık soruları Equality Act 2010 ile kısıtlanmıştır; tekliften sonra ise işveren daha sonra makul düzenlemeleri (reasonable adjustments) değerlendirmesi ve ayrımcılık yapmaması kaydıyla bir sağlık değerlendirmesini şart olarak koyabilir.

Birleşik Krallık'ın Türkiye ile karşılaştırması

Birleşik Krallık modeli riske dayalıdır. Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 15. maddesi işe girişte, iş değişikliğinde, tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte talep edilmesi hâlinde ve Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla muayeneyi şart koşar; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar da işe uygunluğu gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Çalışanlarını iki ülke arasında görevlendiren işverenler bu farkı planlamalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Gerçek maruziyetlere bağlı hedefli gözetim yerine genel "yıllık muayeneler" yapmak.
• Büyük Britanya'da 60. bölüm kapsamında yasal bir gerekçe olmadan başvuru aşamasında sağlık sorusu sormak.
• COSHH sağlık kayıtlarını 40 yıl saklamamak veya çalışanların kendi kayıtlarına erişimini sağlamamak.

excodex'te ilgili yazılar

• Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Birleşik Krallık'ta işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Sağlık gözetimi ve sağlık muayeneleri: hangi maruziyete hangi test
• Türkiye'de sağlık gözetimi: işe giriş ve periyodik muayeneler

Standartlar ve ek kaynaklar

• Management of Health and Safety at Work Regulations 1999, 6. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1999/3242/regulation/6
• COSHH 2002, 11. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2002/2677/regulation/11
• Control of Noise at Work Regulations 2005, 9. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2005/1643/regulation/9
• Control of Asbestos Regulations 2012, 22. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2012/632/regulation/22
• Working Time Regulations 1998, 7. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1998/1833/regulation/7
• Equality Act 2010, 60. bölüm: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/section/60
• HSE, Health surveillance (Sağlık gözetimi): https://www.hse.gov.uk/health-surveillance/overview.htm

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.