Birleşik Krallık'ta büyük kaza riski taşıyan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?

Büyük Britanya'da (İngiltere, İskoçya ve Galler) büyük kaza riski taşıyan kimya tesisleri, AB'nin 2012/18/AB sayılı Seveso III Direktifinin büyük bölümünü iç hukuka aktaran Control of Major Accident Hazards Regulations 2015 (COMAH; büyük kaza tehlikelerinin kontrolüne ilişkin 2015 tarihli yönetmelik) ile düzenlenir. Bir tesis, bulunan tehlikeli maddelerin Ek 1'in 2. veya 3. sütunundaki eşiklere ulaşıp ulaşmamasına göre alt seviyeli veya üst seviyeli kuruluştur. Bütün işletmeciler yetkili makama bildirim yapmak ve bir büyük kaza önleme politikası bulundurmak zorundadır; üst seviyeli kuruluşların işletmecileri ayrıca bir güvenlik raporu sunmak ve bir dahili acil durum planı hazırlayıp test etmek zorundadır.

Kısa cevap

• Mevzuat: 1 Haziran 2015'ten beri yürürlükte olan COMAH 2015 (SI 2015/483); Kuzey İrlanda'da COMAH Regulations (Northern Ireland) 2015.
• Yetkili makam: HSE (nükleer kuruluşlarda ONR), İngiltere'de Çevre Ajansı (Environment Agency), Galler'de Natural Resources Wales veya İskoçya'da İskoçya Çevre Koruma Ajansı (SEPA) ile birlikte hareket eder.
• Bütün kuruluşlar: bildirim (6. madde), bir güvenlik yönetim sistemiyle uygulanan ve en az beş yılda bir gözden geçirilen yazılı bir büyük kaza önleme politikası (MAPP) (7. madde), büyük bir kazadan sonra yapılacaklar (26. madde).
• Üst seviyede ayrıca: en az beş yılda bir ve değişikliklerden sonra gözden geçirilen güvenlik raporu (8 ila 10. maddeler), en fazla üç yıllık aralıklarla gözden geçirilen ve test edilen dahili acil durum planı (12. madde), etkilenmesi muhtemel kişilere bilgi verilmesi (18. madde); harici acil durum planını yerel yönetim hazırlar ve test eder (13 ve 14. maddeler).
• Ücretler: yetkili makam masraflarını işletmeciden alır; HSE, COMAH düzenleyici faaliyetleri için saat başına 218 sterlin ücret açıklamaktadır (2026 tarifesi).
• Diğer mevzuat da uygulanmaya devam eder: HSWA, MHSWR, DSEAR, COSHH ve RIDDOR ile tehlikeli maddelere ilişkin arazi kullanım planlaması kontrolleri.

Alt seviyeli ve üst seviyeli kuruluş yükümlülüklerinin karşılaştırması

MAPP büyük kaza tehlikeleriyle orantılı olmalı, işletmecinin amaçlarını ve ilkelerini ortaya koymalı ve yönetimin rolünü ve sürekli iyileştirmeye bağlılığını tanımlamalıdır (7(2). madde). İşletmeci dahili acil durum planını hazırlarken kuruluşta çalışan kişilerin, çevre kurumunun, acil yardım servislerinin, sağlık otoritesinin ve yerel yönetimin görüşünü almak zorundadır (12(5). madde).

Denetim ve büyük bir kazadan sonra yapılacaklar

Yetkili makam güvenlik raporlarını inceler, kuruluşları denetler ve önleme ve etki azaltma tedbirleri ciddi biçimde yetersiz olan her kuruluşun veya kuruluşun bir bölümünün işletilmesini yasaklamak zorundadır (23. madde). Ayrıca komşu tesislerin birbirlerinin riskini artırabildiği domino gruplarını da belirler (24. madde). Büyük bir kazadan sonra işletmeci yetkili makamı mümkün olan en kısa sürede bilgilendirmeli ve kazanın koşullarını, ilgili maddeleri, sonuçlara ilişkin verileri, alınan acil durum tedbirlerini ve kazanın tekrarlanmasını önleme adımlarını bildirmelidir (26. madde). Ölümler, belirlenmiş yaralanmalar (specified injuries) ve tehlikeli olaylar RIDDOR kapsamında da bildirilir.

Birleşik Krallık'ın AB ve Türkiye ile karşılaştırması

COMAH, AB genelinde kullanılan Seveso III yapısını izler; bu nedenle seviyeler, MAPP, güvenlik raporu ve acil durum planı şartları birbirine yakındır. Türkiye de aynı Seveso temelli modeli kendi Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (BEKRA olarak bilinir) ile uygular. Eşik miktarlar için işletmeciler AB veya Türkiye listelerini değil, Birleşik Krallık'taki güncel metnin Ek 1 tablolarını kullanmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız bir tankı veya bir maddeyi saymak. Eşikler, Ek 1'deki toplama kuralları dahil, kuruluşun tamamına uygulanır.
• Acil durum planı testinin süresini kaçırmak. Üst seviyeli kuruluşların planları en fazla üç yıllık aralıklarla gözden geçirilmeli ve test edilmelidir.
• COMAH'ı DSEAR'ın yerine geçen bir düzenleme saymak. İşyerindeki patlama riskleri için yine DSEAR değerlendirmesi ve bölge sınıflandırması gerekir.

excodex'te ilgili yazılar

• Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Seveso III ve büyük kazaların önlenmesi: seviyeler, MAPP, güvenlik raporu
• BEKRA: Türkiye'de büyük endüstriyel kazalar yönetmeliği
• Birleşik Krallık'ta patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Control of Major Accident Hazards Regulations 2015 (SI 2015/483): https://www.legislation.gov.uk/uksi/2015/483
• Control of Major Accident Hazards Regulations (Northern Ireland) 2015: https://www.legislation.gov.uk/nisr/2015/325
• HSE, Introduction to COMAH (COMAH'a giriş): https://www.hse.gov.uk/comah/introduction.htm
• HSE, Fees and charges, current rates (Ücretler, güncel tarifeler): https://www.hse.gov.uk/enforce/charging/rates.htm
• Tehlikeli maddeleri içeren büyük kaza tehlikelerinin kontrolüne ilişkin 2012/18/AB sayılı Direktif (Seveso III)

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.