Özbekistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

İş güvenliği için evet. Üretim alanında faaliyet gösteren ve 50 veya daha fazla çalışanı olan her kuruluş bir İSG servisi kurmak ya da İSG uzmanı kadrosu oluşturmak zorundadır (ZRU-410 sayılı Kanun m.12); 24 Aralık 2025 tarihli ve 819 sayılı Bakanlar Kurulu (BK) Kararı da bu servisin asgari büyüklüğünü çalışan sayısına ve mesleki risk sınıfına göre belirler. Özbekistan mevzuatı kuruluş bünyesinde işyeri hekimi çalıştırmayı genel olarak zorunlu tutmaz; zorunlu sağlık muayenelerini sağlık kurumları yapar.

Kısa cevap

• Kanundaki eşik: 50 veya daha fazla çalışanı olan üretim kuruluşlarında İSG servisi veya İSG uzmanı bulunmalıdır; 50'nin altında işin niteliğini dikkate alarak işveren karar verir (ZRU-410 sayılı Kanun m.12).
• 2025 personel normları: 819 sayılı BK Kararıyla onaylanan yönetmeliğin 5 numaralı eki, çalışan sayısını (50'nin altı, 50 ila 100, 100 ila 500, 500 ve üzeri) işveren sorumluluk sigortasında kullanılan mesleki risk sınıfıyla (1 ila 20) birleştirir.
• Bağlılık: İSG servisi, doğrudan kuruluşun en üst yöneticisine bağlı bağımsız bir birimdir; kadroları kaldırılamaz veya başka birimlere aktarılamaz ve servisin kurulmaması başlı başına İSG mevzuatının ihlalidir.
• Dış kaynak kullanımı: Servisin görevleri, kayıtlı "İSG hizmetleri piyasasının profesyonel katılımcılarına" sözleşmeyle verilebilir.
• Trafik güvenliği: 50 veya daha fazla aracı olan kuruluşun ayrıca bir trafik güvenliği servisi veya uzmanı olmalıdır.
• Hekim: Hekim çalıştırma yönünde genel bir yükümlülük yoktur; çalışanları muayene eden sağlık komisyonuna meslek patolojisi eğitimi almış bir hekim başkanlık etmelidir.

2025 personel tablosu

Resmi tablodaki sınıf aralıkları birbiriyle örtüşür (1 ila 4, 4 ila 10 vb.); ayrıca 50 ila 100 çalışanlı düşük riskli hücre görevi bir yöneticiye verirken Kanun, 50 üretim çalışanından itibaren servis veya uzman öngörür. İkisi farklı sonuç verdiğinde daha sıkı yorum esas alınmalı ve bölgedeki Devlet İş Müfettişliğinden teyit alınmalıdır. Devlet bütçesinden finanse edilen kuruluşlar servisi mevcut kadroları içinde örgütleyebilir. Tam bir İSG servisinde (9 veya daha fazla kişi) personel normları, her 50 ek kadro için bir İSG uzmanı daha ekler.

İSG uzmanı kimler olabilir

İSG çalışmalarının örgütlenmesine ilişkin yönetmeliğe (819 sayılı Kararın 1 numaralı eki) göre İSG servisi personelinin ve tek başına görev yapan İSG uzmanlarının yüksek mühendislik veya teknik eğitimi olmalıdır. Servis başkanının ayrıca alanında en az üç yıllık deneyimi ve İSG uzmanı yeterlik belgesi bulunmalıdır; atamadan önce Devlet İş Müfettişliği ile mülakata girer. Yeni atananlar, atamadan sonraki üç ay içinde yeniden eğitim veya mesleki gelişim eğitimi almalı ve en az üç yılda bir mesleki gelişim eğitimine katılmalıdır.

2025 eğitim yönetmeliği (819 sayılı Kararın 2 numaralı eki), İSG servisi başkanlarının, uzmanlarının ve mühendislerinin üç yılda bir en az 72 akademik saatlik mesleki gelişim eğitimini tamamlamasını şart koşar; bu kurstan sonra bir yıl içinde İSG uzmanı belgesi için yeterlik sınavına girebilirler. Eğitim yönetmeliği İSG uzmanı görevi verildikten sonra yeniden eğitim için altı ay tanırken servis yönetmeliği üç aydan söz eder; bu nedenle kısa süre esas alınmalıdır. Yüksek teknik eğitimi olmadığı hâlde İSG görevi verilen yöneticiler en az 288 akademik saatlik yeniden eğitim alır. Kursları Bakanlığın mesleki gelişim merkezi veya kayıtlı profesyonel katılımcılar düzenler.

İşyeri hekimi konusu

İş Kanunu (m.360) işe giriş ve periyodik muayeneleri örgütleme yükümlülüğünü işverene verir; ancak muayeneleri kuruluşa hizmet veren sağlık kurumu, böyle bir kurum yoksa kuruluşun bulunduğu yerdeki bölge sağlık kurumu yapar. Sağlık Bakanlığı yönetmeliği, başkanlığını meslek patolojisi eğitimi almış bir hekimin yaptığı bir sağlık komisyonu (dahiliye uzmanı, nörolog, göz hekimi, kulak burun boğaz uzmanı ve diğerleri) öngörür. Büyük tesislerde çoğu zaman bir tıbbi-sanitasyon birimi bulunur ve 2026 kaza yönetmeliği böyle bir birimin yaralanmaları bir gün içinde işverene ve sendikaya bildirmesini ister; ancak işyeri hekimi için genel bir çalışan sayısı eşiği bulunamamıştır.

İSG servisinin kendi içinde bir sağlık şartı vardır: 819 sayılı Kararın 1 numaralı eki, kuruluşun İSG servisinde bir kişinin iş hijyeni alanında yükseköğrenim görmüş bir hekim olmasını ister. Yönetmelik, servisin tek bir uzman kadrosundan oluştuğu ve bu kadronun bir mühendisle doldurulması gerektiği durumda bu şartın nasıl uygulanacağını belirtmez; bu konuda bölgedeki Devlet İş Müfettişliğine danışılmalıdır.

Bu durum, işverenin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini ya da ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) hizmet almasını isteyen ve yalnız az tehlikeli sınıftaki küçük işyerleri için dar istisnalar tanıyan Türkiye'deki 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunundan (m.6) ve iş sağlığı hizmetlerinin zorunlu olduğu pek çok AB ülkesinden farklıdır.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız çalışan sayısına bakmak. Risk sınıfı, küçük bir tesisi bile tam bir İSG şefliği veya bölümü kurmak zorunda bırakabilir.
• İSG'yi üretimin altına bağlamak. Servis doğrudan kuruluşun en üst yöneticisine bağlı olmalıdır.
• Şirket revirinin İSG servisinin yerini tuttuğunu sanmak. Sağlık hizmetleri ve İSG servisi ayrı yükümlülüklerdir.

excodex'te ilgili yazılar

• Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Özbekistan'da işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
• Özbekistan'da işveren hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 22 Eylül 2016 tarihli ve ZRU-410 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun, m.12, 13 ve 17: https://lex.uz/docs/3031427
• 24 Aralık 2025 tarihli ve 819 sayılı BK Kararı (25 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi), İSG çalışmalarının ve İSG servisinin örgütlenmesine ilişkin yönetmelik (56 ila 79. paragraflar, 4 ve 5 numaralı ekler) ve İSG eğitimi yönetmeliği: https://lex.uz/docs/7942768
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Türkiye, m.6: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Özbekistan Cumhuriyeti İş Kanunu (2022), m.359 ve 360: https://lex.uz/docs/6257288
• Sağlık Bakanlığının çalışanların sağlık muayenelerine ilişkin yönetmeliği, 29 Ağustos 2012 tarihli ve 2387 sayılı kayıt: https://lex.uz/docs/2046010

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.