Özbekistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?

Kanunun saydığı gruplar için evet. İş Kanununun 360. maddesi; 18 yaşından küçük çalışanlar, emeklilik yaşındaki çalışanlar, engelliler, olumsuz koşullarda, gece ve ulaştırmayla bağlantılı işlerde çalışanlar ile gıda sanayii, ticaret, halka yönelik diğer hizmetler, okullar ve okul öncesi eğitimde çalışanlar için işe giriş ve periyodik muayeneleri örgütleme yükümlülüğünü işverene verir. 29 Ağustos 2012'de 2387 sayıyla tescil edilen Sağlık Bakanlığı yönetmeliği, risk etmenlerini, muayeneye katılan hekimleri ve aralıkları belirler; aralıklar genellikle yılda bir veya iki yılda birdir.

Kısa cevap

• Kimler: İş Kanunu m.360'taki gruplar ve Sağlık Bakanlığı yönetmeliğinde listelenen işler ve zararlı etmenler (kimyasal, fiziksel ve biyolojik etmenler ile belirli iş türleri).
• Kim muayene eder: Kuruluşa hizmet veren sağlık kurumu, böyle bir kurum yoksa bölge sağlık kurumu; periyodik muayeneler ulusal sanitasyon, hijyen ve meslek hastalıkları araştırma enstitüsünde ve Taşkent Devlet Tıp Üniversitesinin kliniklerinde de yapılabilir.
• Aralık: Yönetmelik listelerinde her etmen için ayrı belirlenir; örneğin amonyak gibi inorganik azot bileşikleri için iki yılda bir, birçok aldehit için yılda bir; gürültüde 81 ila 99 dB arasında iki yılda bir, 100 dB ve üzerinde yılda bir.
• Maliyet ve ücret: İşveren öder; çalışan muayene süresince işini ve ortalama ücretini korur.
• Reddetme: Çalışanlar muayeneyi reddedemez; işveren, muayene olmamış veya komisyonun önerilerine uymayan herkesi işten uzaklaştırmak zorundadır.
• Ek muayene: İşin sağlığına zarar verdiğini düşünen çalışan plan dışı bir muayene isteyebilir.

Süreç nasıl işler

1. İşveren, her yıl 1 Aralık'a kadar bölge sanitasyon ve epidemiyoloji merkezi ve sendika komitesiyle birlikte muayene gerektiren iş gruplarını belirler.
2. İşveren, çalışanların işlerini, zararlı etmenleri ve maruziyet sürelerini içeren listeyi sağlık kurumuna gönderir.
3. Sağlık kurumu, sanitasyon merkeziyle mutabık kalınan bir takvim planı hazırlar.
4. Başkanlığını meslek patolojisi eğitimi almış bir hekimin yaptığı sağlık komisyonu, çalışanları listelerin öngördüğü uzmanlar ve testlerle muayene eder (örneğin solunum yolu tahriş edicileri için spirometri, gürültü için odyometri).
5. Komisyon işe uygunluk hakkında bir sonuç verir; uygun değil sonucu üç gün içinde işverene gönderilir.
6. Periyodik muayenelerden sonra komisyon sanitasyon merkezi, işveren, sendika komitesi ve kendi dosyası için dört nüsha bir tutanak düzenler ve çalışanları izlem gruplarına ayırır (bulgu yok, artmış risk, meslek hastalığı).

Kadın çalışanlar en az yılda bir kadın doğum uzmanı tarafından muayene edilir; meslek hastalığından şüphelenilen durumlar, 8 Şubat 2022 tarihli ve 62 sayılı BK Kararıyla onaylanan listeye göre işle bağlantının teyidi için sevk edilir.

Kayıtlar ve işe uygunluk kararları

Sağlık kurumu her çalışan için bir ayakta tedavi kartı (form 025-u) tutar ve çalışan iş değiştirirse kartı devreder. İşe uygunluk kararları sağlık komisyonuna aittir; işveren bu sonuca göre hareket eder, örneğin çalışanı onayıyla daha hafif bir işe aktarır (İş Kanunu m.364). Muayene olmamış çalışanların çalıştırılmasından doğan zarardan işveren sorumludur.

Sık yapılan hatalar

• Yüklenici personeli için muayeneyi isteğe bağlı saymak. Her işveren, listelenen işlerdeki kendi çalışanlarının muayenelerini örgütlemek zorundadır.
• Görev değişikliklerini gözden kaçırmak. Yükümlülük, bir çalışan listelenen bir işe geçtiğinde de uygulanır (İş Kanunu m.360).
• Genel bir sağlık raporu kullanmak. Muayene, listenin her etmen için öngördüğü uzmanları ve testleri kapsamalıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Özbekistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Özbekistan'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu?
• Türkiye'de sağlık gözetimi: işe giriş ve periyodik muayeneler

Standartlar ve ek kaynaklar

• Özbekistan Cumhuriyeti İş Kanunu (2022), m.360 ve 364: https://lex.uz/docs/6257288
• Sağlık Bakanlığının 10 Temmuz 2012 tarihli ve 200 sayılı Emri, çalışanların sağlık muayenelerine ilişkin yönetmelik, 29 Ağustos 2012 tarihli ve 2387 sayılı kayıt (7 Mayıs 2026'da değiştirildi): https://lex.uz/docs/2046010
• 22 Eylül 2016 tarihli ve ZRU-410 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun, m.24: https://lex.uz/docs/3031427

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.