İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
Özbekistan'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
Bağlı olduğu rehber: Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
Kısa cevap
İSG mevzuatını ihlal eden yöneticilere 5 ila 10 temel hesaplama tutarı (2026'da 2,2 ila 4,4 milyon sum), tekrarında daha yüksek para cezası verilir. İhlal ağır yaralanma veya ölüme yol açarsa sorumlu kişiye 5 yıla kadar hapis içeren cezai yaptırım uygulanır (Ceza Kanunu m.257).
Para cezaları ve ağır zarar doğmuşsa cezai yaptırımlar. İş veya İSG mevzuatını ihlal eden bir yöneticiye İdari Sorumluluk Kanununun 49. maddesine göre temel hesaplama tutarının (BCA) 5 ila 10 katı para cezası verilir; bu, 1 Eylül 2026'dan beri geçerli 440.000 sum BCA ile 2,2 ila 4,4 milyon sum eder. Sorumlu kişinin güvenlik kurallarını ihlali orta ağırlıkta veya ağır yaralanmaya yol açarsa Ceza Kanununun 257. maddesi uygulanır ve üç yıla kadar, bir kişi ölürse beş yıla kadar hapis öngörülür.
Kısa cevap
- İdari para cezaları ciroya göre yüzde olarak değil, yöneticilere (uyumdan sorumlu yöneticilere) verilir.
- BCA: Para cezaları BCA'nın (bazaviy hisoblash miqdori) katları olarak belirlenir; 23 Haziran 2026 tarihli ve UP-115 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi BCA'yı 1 Eylül 2026'dan itibaren 440.000 sum olarak belirlemiştir.
- Cezai sorumluluk, uyumdan sorumlu kişinin ihlali orta ağırlıkta veya ağır bedensel zarara, ölüme veya başka ağır sonuçlara yol açtığında doğar.
- Diğer tedbirler: Devlet teknik iş müfettişleri kuruluşun faaliyetini veya ekipmanın kullanımını durdurabilir, uygun olmayan koruyucu donanımı yasaklayabilir ve bağlayıcı talimat verebilir (ZRU-410 sayılı Kanun m.28).
- Hukuki sorumluluk: İşveren, çalışanın sağlığına verilen zararı tam olarak tazmin etmek zorundadır (ZRU-410 sayılı Kanun m.33).
Para cezaları ve hapis cezaları
| İhlal | Yasal dayanak | Yaptırım | 2026 tutarı (BCA 440.000 sum) |
|---|---|---|---|
| Bir yöneticinin iş veya İSG mevzuatını ihlali | İdari Sorumluluk Kanunu, m.49, 1. fıkra | 5 ila 10 BCA | 2.200.000 ila 4.400.000 sum |
| Aynı ihlalin ceza verildikten sonra bir yıl içinde tekrarı | m.49, 2. fıkra | 10 ila 15 BCA | 4.400.000 ila 6.600.000 sum |
| İhlalin 18 yaşından küçük bir çalışana karşı işlenmesi | m.49, 3. fıkra | 10 ila 20 BCA | 4.400.000 ila 8.800.000 sum |
| 18 yaşından küçük bir kişinin sağlığa, güvenliğe veya ahlaka zararlı işte çalıştırılması | m.49-1 | 10 ila 20 BCA | 4.400.000 ila 8.800.000 sum |
| Zorunlu işveren hukuki sorumluluk sigortasına uyulmaması | m.49-2 | Vatandaşlar 7 ila 10 BCA, yöneticiler 10 ila 15 BCA (tekrarında 10 ila 15 ve 15 ila 30) | Yöneticiler 4.400.000 ila 6.600.000 sum |
| Endüstriyel güvenlik makamının gözetimindeki bir tesiste endüstriyel güvenlik ihlali | m.97 | Vatandaşlar 1 ila 3 BCA, yöneticiler 3 ila 5 BCA (tekrarında 3 ila 5 ve 5 ila 10) | Yöneticiler 1.320.000 ila 2.200.000 sum |
| Sorumlu kişinin İSG kuralını ihlal ederek orta ağırlıkta veya ağır yaralanmaya yol açması | Ceza Kanunu, m.257, 1. fıkra | 25 ila 50 BCA para cezası veya 5 yıla kadar belirli görevlerde bulunma yasağı veya 3 yıla kadar ıslah amaçlı çalışma veya 1 ila 3 yıl özgürlüğün kısıtlanması veya 3 yıla kadar hapis | Para cezası 11.000.000 ila 22.000.000 sum |
| Aynı ihlalin ölüme veya başka ağır sonuçlara yol açması | m.257, 2. fıkra | Belirli görevlerde bulunma yasağıyla birlikte 2 ila 5 yıl özgürlüğün kısıtlanması veya 5 yıla kadar hapis | Para cezası seçeneği yok |
Maden, inşaat ve patlatma güvenliği kurallarının ihlali (m.258) ile yangın güvenliği kurallarının ihlali (m.259) için aynı ceza aralıklarına sahip ayrı ceza maddeleri vardır. Sum cinsinden tutarlar BCA her artırıldığında değişir; bu nedenle hesap, suçun işlendiği tarihe göre yeniden yapılmalıdır.
Örnek: Bir müfettiş, bir şantiye şefinin eğitimsiz bir çalışana vinç kullandırdığını tespit ediyor. Şantiye şefine 49. maddeye göre 5 ila 10 BCA para cezası verilebilir. Altı ay sonra aynı şef yeniden aynı ihlalde yakalanırsa aralık 10 ila 15 BCA olur. Eğitimsiz çalışan bu ihlal nedeniyle ağır yaralansaydı dosya, Ceza Kanununun 257. maddesi kapsamında soruşturma makamlarına giderdi.
Tazminat ve diğer sonuçlar
Emeğin Korunması Kanununa göre işveren, çalışma gücü kaybıyla orantılı aylık tazminat, en az bir yıllık kazanç tutarında toplu ödeme ve tedavi ve yeniden eğitim gibi ek masrafları öder; ölüm hâlinde bakmakla yükümlü olunan kişiler aylık ödemeler ve çalışanın ortalama yıllık kazancının en az altı katı tutarında toplu ödeme alır (m.33). Ayrıntılı hesaplama kuralları, 2026 tarihli ve 505 sayılı BK Kararıyla yeniden düzenlendi. İşverenin zorunlu hukuki sorumluluk sigortası bu ödemelerin finansmanına yardımcı olur, ancak idari veya cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
2026 kaza yönetmeliğine göre bir kazanın bir gün içinde elektronik sistem üzerinden bildirilmemesi başlı başına İSG mevzuatının ihlalidir. Devlet İş Müfettişliğinin çalışmasını engellemek veya talimatlarına uymamak yasaktır ve sorumluluk doğurur (İş Kanunu m.538).
Sık yapılan hatalar
- Para cezalarını BCA tarihi olmadan aktarmak. Yukarıdaki sum tutarları yalnız 1 Eylül 2026'dan bir sonraki değişikliğe kadar geçerlidir.
- Sigortanın para cezasını karşıladığını sanmak. Para cezaları ve cezai yaptırımlar yöneticinin şahsına yöneliktir.
- Yalnız genel müdürlerin sorumlu olduğunu düşünmek. Sorumluluk kurallardan sorumlu kişiye, çoğu zaman bir şantiye veya birim yöneticisine düşer.
excodex'te ilgili yazılar
- Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
- Özbekistan'da temel İSG kanunu hangisidir ve kim denetler?
- Özbekistan'da iş kazası nasıl bildirilmelidir?
- Türkiye'de iş teftişi, işin durdurulması ve idari para cezaları
Standartlar ve ek kaynaklar
- Özbekistan Cumhuriyeti İdari Sorumluluk Kanunu, m.49, 49-1, 49-2 ve 97: https://lex.uz/docs/97664
- Özbekistan Cumhuriyeti Ceza Kanunu, m.257 ila 259: https://lex.uz/docs/111453
- 23 Haziran 2026 tarihli ve UP-115 sayılı "Ücretlerin, Emekli Aylıklarının, Bursların ve Yardımların Artırılması Hakkında" Cumhurbaşkanı Kararnamesi (1 Eylül 2026'dan itibaren BCA 440.000 sum): https://lex.uz/ru/docs/8283680
- 22 Eylül 2016 tarihli ve ZRU-410 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun, m.28, 33 ve 36: https://lex.uz/docs/3031427
- Özbekistan Cumhuriyeti İş Kanunu (2022), m.356 ve 538: https://lex.uz/docs/6257288
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki diğer sorular
- Özbekistan'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve kim denetler?
- Özbekistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Özbekistan'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
- Özbekistan'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?
- Özbekistan'da işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
- Özbekistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
- Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- Özbekistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?