Kırgızistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

50'den fazla çalışanı olan kuruluşlar için evet: 2026 tarihli ve 82 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun (madde 16) ile İş Kanunu (madde 207) uyarınca, 50'den fazla çalışanı bulunan bir kuruluşta bir emeğin korunması servisi (служба охраны труда) veya en azından nitelikli bir emeğin korunması uzmanı bulunmalıdır. Daha küçük işverenler buna kendileri karar verir ve dışarıdan uzman desteği alabilir. İşyeri hekimi istihdam etmeye yönelik genel bir yükümlülük yoktur: zorunlu sağlık muayeneleri sözleşmeli devlet sağlık kuruluşları tarafından yapılır.

Kısa cevap

• Eşik: 50'den fazla çalışan. 82 sayılı Kanunun 16. maddesi üretim faaliyeti yürüten her kuruluşta (ve şubelerinde) bir servis kurulmasını şart koşar; İş Kanununun 207. maddesi ise bir servis kurulmasına ya da uygun eğitim veya deneyime sahip bir emeğin korunması uzmanı kadrosu açılmasına izin verir.
• 50 veya daha az çalışan: işveren, faaliyetin niteliğini dikkate alarak bir servis veya uzman kadrosu oluşturup oluşturmayacağına kendisi karar verir. Bunlar yoksa işveren, emeğin korunması hizmeti sunan uzmanlarla veya kuruluşlarla sözleşme yapar (82 sayılı Kanun, madde 16/3; İş Kanunu, madde 207/3).
• Statü: servis doğrudan kuruluşun en üst yöneticisine bağlıdır, ana üretim servisleriyle eş düzeyde yer alır ve yalnızca kuruluşun faaliyetinin sona ermesi hâlinde kaldırılabilir (madde 16/4 ve 16/7).
• Yetkiler: uzmanlar birim yöneticilerine bağlayıcı talimatlar verir; sağlık muayenesi, eğitimi, talimatlandırması (instruktaj) veya bilgi sınavı olmayan çalışanların işten uzaklaştırılmasını ister ve can ya da sağlığı tehdit eden makineleri, çalışma alanlarını veya tesis içi araçları durdurabilir (madde 16/5 ve 16/6).
• Hekim: kadrolu işyeri hekimi görevlendirmeye ilişkin genel bir yükümlülük yoktur. İşveren, Bakanlar Kurulunun belirlediği usulle ilk yardım noktalarını ve birinci basamak tıbbi bakım koşullarını (sağlık noktası veya sağlık birimi) organize etmek zorundadır (madde 11); sağlık muayeneleri ise devlet sağlık kuruluşlarınca yapılır.

Uygulamada emeğin korunması servisi

Emeğin korunması servisi, işletme içi iş güvenliği biriminin Sovyet sonrası karşılığıdır. İşveren, devlet çalışma kurumunun normlarını izleyerek çalışan sayısına, tehlike derecesine ve sahaların uzaklığına göre servisin yapısını ve kadrosunu belirler (İş Kanunu, madde 207/4). 5 Nisan 2004 tarihli ve 225 sayılı Hükümet Kararıyla onaylanan ve hâlâ yürürlükte görünen servis tip yönetmeliği, servise şu görevleri verir:

• eğitim, talimatlandırma ve bilgi sınavlarını organize etmek;
• emeğin korunması talimatlarını hazırlamak veya kontrol etmek;
• işyeri attestasyonunu (çalışma koşullarına göre mesleki risklerin değerlendirilmesi) organize etmek ve tedbirlerini takip etmek;
• KKD'nin verilmesini ve kullanılmasını kontrol etmek;
• kaza araştırmalarına katılmak ve kayıtlarını tutmak;
• işyerlerini denetlemek ve tehlikeli işi durdurmak.

Kaza yönetmeliği ayrıca her kaza araştırma komisyonunda, sözleşmeyle de görevlendirilebilecek bir emeğin korunması uzmanının yer almasını öngörür. 2026 tarihli Kanun kapsamında (madde 16/8) Bakanlar Kurulunun yeni bir tip yönetmelik çıkarması beklenmektedir; kabul edilip edilmediği kontrol edilmelidir.

Türkiye ve AB ile karşılaştırma

Uygulama örneği

Çuy bölgesindeki bir gıda işleme şirketi 45 çalışan istihdam etmekte ve bu sayıyı 60'a çıkarmayı planlamaktadır. Şirket 45 çalışanda da tüm emeğin korunması yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır; bu nedenle direktör ya eğitimli bir üretim mühendisini görevlendirir ya da talimatlandırma, KKD ve attestasyon için dışarıdan bir emeğin korunması uzmanıyla sözleşme imzalar. Çalışan sayısı 50'yi aştığında servis veya tam zamanlı uzman kadrosu zorunlu hâle gelir: şirket doğrudan direktöre bağlı bir emeğin korunması uzmanı atar ve servisin yönergesini, görevlerini ve yetkilerini yazılı hâle getirir. Ayrıca yaptıkları iş gereği muayeneye tabi çalışanları sözleşmeli bir devlet sağlık kuruluşuna sağlık muayenesine gönderir; kadrolu bir hekim bulundurulması kanunen gerekmez.

Sık yapılan hatalar

• Emeğin korunması uzmanını üretim müdürüne bağlamak; kanun doğrudan kuruluşun en üst yöneticisine bağlı olmasını şart koşar.
• Yeniden yapılanma sırasında servisi kaldırmak veya başka bir birimle birleştirmek; buna yalnızca kuruluşun faaliyetinin sona ermesi hâlinde izin verilir.
• Türkiye'deki işyeri hekimi modelini Kırgızistan'da yasal bir zorunluluk sanmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Kırgızistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kırgızistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
• Kırgızistan'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 5 Haziran 2026 tarihli ve 82 sayılı Kırgız Cumhuriyeti "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun (madde 11, 14, 16): resmî metin.
• 23 Ocak 2025 tarihli ve 23 sayılı Kırgız Cumhuriyeti İş Kanunu (madde 207): resmî metin.
• Emeğin Korunması Servisi ve Çalışmalarının Organizasyonu Hakkında Tip Yönetmelik, 5 Nisan 2004 tarihli ve 225 sayılı Hükümet Kararı (17 Haziran 2005 itibarıyla değişik): resmî metin.
• Türkiye: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, madde 6: mevzuat.gov.tr.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.