Kırgızistan'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?

Her iş kazası derhâl ilk amire ve işverene bildirilmeli; toplu, ağır veya ölümlü bir kaza ise işveren tarafından devlet iş teftişi birimine, yerel savcılığa, bölgesel sendika federasyonuna ve diğer ilgili kurumlara derhâl bildirilmelidir. Kurallar 2026 tarihli ve 82 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanunun 21. maddesinde, İş Kanununun 208. maddesinde ve 27 Şubat 2001 tarihli ve 64 sayılı Hükümet Kararıyla (5 Haziran 2020 itibarıyla değişik) onaylanan İş Kazalarının Araştırılması ve Kaydı Hakkında Yönetmelikte yer alır.

Kısa cevap

• İlk bildirim: kazazede çalışan veya bir tanık iş amirine haber verir; amir ilk yardımı organize eder, işvereni bilgilendirir ve olay yerini korur (Yönetmelik, madde 7).
• Derhâl bildirim: toplu kazada (iki veya daha fazla çalışan), ağır sonuçlu bir kazada veya ölümlü iş kazasında işveren; telefonla veya öngörülen formda yazılı olarak iş teftişi birimine, savcılığa, saha denetimi altındaysa ilgili bölgesel denetim kurumuna, bağlı olunan üst kuruma, bölgesel sendika federasyonuna ve çalışanı gönderen kuruluşa derhâl bildirimde bulunur (madde 20).
• Hastaneler: sağlık kuruluşları, ağır veya ölümlü iş yaralanmasıyla kabul edilen çalışanları 24 saat içinde iş teftişi birimine bildirir (madde 21).
• Araştırma süresi: hafif kazalarda işverenin kurduğu en az 3 kişilik komisyonca 3 gün içinde (madde 13); toplu, ağır ve ölümlü kazalarda normalde bir devlet iş müfettişinin başkanlık ettiği özel araştırmayla 15 gün içinde (madde 23 ila 25).
• Kayıt: en az bir gün iş göremezliğe veya ölüme yol açan her kaza için N-1 formunda tutanak düzenlenir; bir nüshası araştırmadan sonraki 3 gün içinde kazazedeye verilir, diğer nüshası işverence dosyayla birlikte 50 yıl saklanır (madde 9 ve 10).
• Tehlikeli tesisler: bir tesis kazası (авария), ayrıca 2016 tarihli ve 160 sayılı Endüstriyel Güvenlik Kanununun 12. maddesi kapsamında teknik araştırma gerektirir.

Kazadan sonra adım adım yapılacaklar

1. Müdahale ve güvenlik. İlk yardım uygulanır, acil yardım servisleri çağrılır ve başka kimsenin zarar görmemesi için alan güvenli hâle getirilir.
2. Olay yerinin korunması. Diğer çalışanları tehlikeye atmadığı veya yeni bir kazaya yol açmadığı sürece işyeri ve ekipman araştırmaya kadar olduğu gibi korunur; herhangi bir şey yerinden oynatılmadan önce durum tutanak altına alınır ve fotoğraflanır.
3. Bildirim. İşveren derhâl bilgilendirilir; toplu, ağır veya ölümlü bir kazada işveren yukarıda sayılan acil bildirimleri gönderir. Tehlikeli üretim tesisi işletmecisi ayrıca tesis kazalarını, olayları ve yaralanmaları, bunların nedenlerini ve alınan tedbirleri bildirir (160 sayılı Kanun, madde 10).
4. Komisyon. Hafif bir kazada işveren emirle en az üç kişilik bir komisyon atar: emeğin korunması uzmanı (sözleşmeyle dışarıdan görevlendirilebilir), işveren ve sendika veya çalışan temsilcileri ile talep hâlinde kazazedenin güvendiği kişi. O birimde güvenlikten doğrudan sorumlu olan yönetici komisyonda yer alamaz (madde 12).
5. Özel araştırma. Toplu, ağır ve ölümlü kazalarda komisyona normalde bir devlet iş müfettişi (kendi denetimindeki sahada ilgili denetim kurumu veya sendikalı bir kuruluşta sendikanın teknik iş müfettişi) başkanlık eder ve komisyonda sendika, üst kurum, işveren ve çalışan temsilcileri bulunur (madde 23 ila 25). 4 veya daha fazla kişinin öldüğü kazalarda komisyonu iş teftişi kurumunun başkanı atar; 7 veya daha fazla kişinin hayatını kaybettiği büyük bir kazada ise araştırmayı bir hükümet komisyonu yürütür (madde 23, 27 ve 28). Bilirkişi incelemeleri, testler ve fotoğraflama giderlerini işveren karşılar.
6. Kayıt ve takip. Komisyon koşulları ve nedenleri tespit eder, kazanın işle ilgili olup olmadığına karar verir; işveren Kırgızca veya Rusça N-1 tutanağını düzenler, kaza kayıt defterine işler ve kararlaştırılan tedbirleri uygular. Özel araştırma başkanı, dosya belgelerini beş gün içinde savcılığa, iş teftişi birimine, sendikalara ve kazazedeye veya ailesine gönderir (madde 34).
7. Tazminat. 82 sayılı Kanunun 5. bölümü yaralanan çalışana veya ölüm hâlinde ailesine kazanç kaybı, ek giderler, toplu ödeme ve manevi tazminat hakları tanır.

Tehlikeli üretim tesislerindeki kazalar

160 sayılı Kanun, çoğu zaman birlikte meydana gelen olayları birbirinden ayırır:

Özel komisyonda devlet makamları ve yerel yönetimler, sektör sendikası ve işletmeci yer alır; işletmeci komisyona tüm bilgileri vermek zorundadır ve araştırma giderlerini karşılar.

Sık yapılan hatalar

• Bildirim yapmak için tıbbi sonucu beklemek; toplu veya ağır olma ihtimali bulunan kaza derhâl bildirilmeli ve bildirim saati kayıt altına alınmalıdır.
• Rusya veya Kazakistan'ın sürelerini ve formlarını kullanmak; Kırgız yönetmeliğinin kendine özgü kuralları vardır.
• Sendika katılımı olmadan veya kazazedeye N-1 tutanağının bir nüshası verilmeden dosyayı kapatmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Kırgızistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kırgızistan'da büyük kaza tehlikesi olan kimyasal tesislere hangi kurallar uygulanır?
• Olaylara ilk müdahale, bildirim ve olay yerinin korunması
• Kazakistan'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• İş Kazalarının Araştırılması ve Kaydı Hakkında Yönetmelik, 27 Şubat 2001 tarihli ve 64 sayılı Hükümet Kararı, 10 Eylül 2013 ve 5 Haziran 2020 itibarıyla değişik: resmî metin.
• 5 Haziran 2026 tarihli ve 82 sayılı Kırgız Cumhuriyeti "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun (madde 21, 25 ila 48): resmî metin.
• 23 Ocak 2025 tarihli ve 23 sayılı Kırgız Cumhuriyeti İş Kanunu (madde 208).
• 2 Ağustos 2016 tarihli ve 160 sayılı "Tehlikeli Üretim Tesislerinin Endüstriyel Güvenliği Hakkında" Kanun, 10 Ocak 2023 itibarıyla değişik, madde 2, 10 ve 12: resmî metin.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.