Suudi Arabistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

Ex ekipman, Suudi Standartlar, Metroloji ve Kalite Kurumu (SASO) tarafından ürün güvenliği kapsamında düzenlenir: Kurumun 13/3/1445 H. (hicrî takvim; 28 Eylül 2023) tarihli ve 194 sayılı SASO Yönetim Kurulu Kararıyla kabul edilip 17 Kasım 2023'te Resmî Gazete'de yayımlanan Patlayıcı Ortamlarda Kullanılmak Üzere Tasarlanan Elektrikli Cihaz ve Ekipmanlara İlişkin Teknik Düzenlemesi, ekipman Suudi piyasasına arz edilmeden önce SASO uygunluk belgesi alınmasını zorunlu kılar. İşyeri boyutu (tehlikeli alan sınıflandırması, kurulum, iş izinleri) için Avrupa Birliği'nin (AB) 1999/92/AT sayılı ATEX Direktifi gibi müstakil bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetmeliği yoktur; bu alan İş Kanunundaki genel yükümlülüklere, 2025 tarihli yüksek riskli meslekler yönetmeliğine ve işletmeci ile sektör düzenleyicisinin kurallarına tabidir.

Kısa cevap

• Ürün kuralı: SASO teknik düzenlemesi (اللائحة الفنية للأجهزة الكهربائية والمعدات المعدّة للاستخدام في الأجواء القابلة للانفجار), birinci baskı 2023.
• Takvim: Resmî Gazete'de yayımlanmasından 365 gün sonra (yani Kasım 2024'ten itibaren) uygulanmaya başlamıştır; tedarikçilere hâlihazırda piyasada bulunan ürünleri uyumlu hale getirmeleri için yayımdan itibaren 548 gün, yaklaşık Mayıs 2025'e kadar süre tanınmıştır.
• Kapsam: patlayıcı gaz, buhar, sis ve toz ortamlarına yönelik teçhizat ve koruyucu sistemler; tehlikeli bölgenin dışında yer alıp güvenli çalışmayı etkileyen kontrol ve güvenlik cihazları; bileşenler. I. grup (madenler, M1 ve M2 kategorileri) ve II. grup (diğer yerler, 1, 2 ve 3. kategoriler).
• Kapsam dışı: diğerlerinin yanı sıra tıbbi cihazlar, kişisel koruyucu donanım (KKD), açık deniz üniteleri ve gemiler, ulaşım araçları ve askeri ekipman.
• Belge: SASO uygunluk belgesi, tedarikçinin uygunluk beyanını ve bir risk değerlendirmesini içeren teknik dosya; Suudi Kalite İşaretini (Saudi Quality Mark) taşıyan ürünler uyumlu sayılır.
• Standartlar: IEC 60079 serisi (SASO IEC 60079 bölümleri olarak kabul edilmiştir) ve ISO/IEC 80079 serisi ile listelenen EN standartları.
• İşyeri: tehlikeli ve patlayıcı ortamlarda çalışma, eğitimli ve ruhsatlı çalışan gerektiren listelenmiş bir yüksek riskli faaliyettir (Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, NCOSH, 2025).

SASO teknik düzenlemesi neleri şart koşar

Tedarikçi (imalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı veya tedarik zincirinde ürünü etkileyen herhangi bir kişi) düzenlemenin ekindeki temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşılamak, uygunluk değerlendirmesi prosedürünü izlemek ve teknik belgeleri muhafaza etmek zorundadır. İşaretleme açık ve kalıcı olmalı; ticari adı, imalatçı adresini, test sertifikası numarasını, ilgili standartlara göre patlamadan korunma işaretlemesini, model ve ürün adını, varsa elektriksel sınır değerleri, azami ortam sıcaklığını ve güvenli kullanıma ilişkin temel bilgileri içermelidir.

Piyasa gözetimi ve denetimi makamları test için numune alabilir, uygun olmayan ürünlerin masrafı tedarikçiye ait olmak üzere piyasadan çekilmesini, geri çağrılmasını veya imhasını emredebilir; SASO da belgeleri iptal edebilir. Belgenin geçerlilik süresi içinde üründe salt şeklî nitelikte olmayan herhangi bir değişiklik yapılması belgeyi geçersiz kılar ve yeni başvuru gerektirir. Tedarikçi tam hukuki sorumluluk taşır ve Ticari Hile Kanunu (Commercial Fraud Law) kapsamındaki cezalara tabidir.

Düzenlemenin kendisi IECEx sisteminden veya ATEX belgelerinden söz etmez; aradığı belge SASO uygunluk belgesidir. Suudi Arabistan, SASO aracılığıyla IECEx sisteminin üye ülkelerindendir; bu durum test raporlarının taşınmasını kolaylaştırsa da IECEx belgesi SASO belgesinin yerine geçmez. Mevcut IECEx veya ATEX test raporlarının SASO prosedüründe nasıl kullanılabileceği SASO'dan veya kabul ettiği bir uygunluk değerlendirme kuruluşundan teyit edilmelidir.

İşyeri boyutu

Suudi Arabistan'daki sıcaklık değerleri kritik önem taşır: çoğu Ex ekipman +40 °C'ye kadar ortam sıcaklığı için belgelendirilirken Suudi Arabistan'da doğrudan güneş altındaki dış ortam ekipmanı bu sınırı aşabilir. İşaretlenen azami ortam sıcaklığının saha koşullarını karşıladığı kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız ATEX veya IECEx belgeleriyle sevkiyat yapmak. Kapsamdaki ekipman için SASO uygunluk belgesi zorunludur.
• Ortam sıcaklığı sınıfını göz ardı etmek. Standart Ex sıcaklık aralıkları Körfez'in yaz koşullarını karşılamayabilir.
• Ürün belgesini saha onayı sanmak. Sınıflandırma, kurulum ve kontrol yükümlülüğü işletmecide kalır.

excodex'te ilgili yazılar

• Suudi Arabistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Suudi Arabistan, BAE ve diğer Körfez ülkelerinde hangi Ex belgelendirmesi gerekir?
• Ex ekipman +40 °C üzerindeki ortam sıcaklığında, örneğin Orta Doğu'da kullanılabilir mi?
• IECEx sistemi rehberi
• Birleşik Arap Emirlikleri'nde patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• SASO Patlayıcı Ortamlarda Kullanılmak Üzere Tasarlanan Elektrikli Cihaz ve Ekipmanlara İlişkin Teknik Düzenleme, birinci baskı, 13/3/1445 H. tarihli ve 194 sayılı SASO Yönetim Kurulu Kararı: saso.gov.sa
• IEC 60079-0, patlayıcı ortamlar, teçhizat için genel kurallar; IEC 60079-10-1, tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması, patlayıcı gaz ortamları; IEC 60079-14, elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve kurulumu.
• ISO 80079-36, patlayıcı ortamlar için elektrikli olmayan teçhizat, temel yöntem ve kurallar.
• IECEx üye ülkeleri: iecex.com

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.