Kanada'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?

Genel bir kural olarak hayır. Kanada İSG mevzuatı her çalışan için işe giriş veya periyodik sağlık muayenesi istemez. Muayeneler belirli maruziyetler ve işler için zorunludur; örneğin tehlikeli bir maddeye ilişkin federal değerlendirme muayeneyi gerekli gösterdiğinde ya da Ontario'nun belirlenmiş maddeler (designated substances) yönetmeliği kapsamında asbest, benzen, kurşun, silika ve listedeki diğer etkenler için. Bunların dışındaki her sağlık şartı, insan hakları mevzuatı kapsamında gerçek bir mesleki gereklilik (bona fide occupational requirement) olarak gerekçelendirilmelidir.

Kısa cevap

• Genel bir yükümlülük yoktur: ne Canada Labour Code ne de incelenen eyalet kanunları (Ontario, Alberta) tüm çalışanlar için rutin işe giriş veya periyodik muayene öngörür.
• Federal tehlikeli maddeler: nitelikli kişinin raporu sağlık muayenesi önerirse işveren bir hekime danışır; hekim gerekliliği teyit ederse çalışan, kendisinin kabul ettiği bir hekim onu işe uygun (veya kısıtlamalarla uygun) bulana kadar o maddeyle çalışamaz. Masrafı işveren karşılar (COHSR m. 10.7).
• Ontario belirlenmiş maddeleri (O. Reg. 490/09): asbest, benzen, kok fırını emisyonları, izosiyanatlar, kurşun, cıva ve silika için, bir değerlendirme çalışanın sağlığının etkilenebileceğini gösterirse kontrol programı eyaletin Code for Medical Surveillance'ına (sağlık gözetimi kodu) göre işe giriş, periyodik, akut maruziyet sonrası ve işten ayrılış muayenelerini içermelidir.
• Diğer özel kurallar: örneğin federal dalış kuralları her dalgıcın son iki yıl içinde sağlık muayenesinden geçmiş ve dalışa uygun bulunmuş olmasını ister (COHSR m. 18.7); Alberta ise aşırı gürültüye maruz kalan çalışanlar için masrafı işverence karşılanan odyometrik testler ister: 6 ay içinde bir başlangıç testi, ondan sonraki 12 ay içinde ikinci test, ardından en az iki yılda bir (OHS Code m. 223). Sektör yönetmelikleri (ulaştırma, madencilik, radyasyonla çalışma) kendi kurallarını ekler; ilgili sektörün kuralları kontrol edilmelidir.
• İnsan hakları sınırları: bir işveren istihdamı sağlık gerekçesiyle ancak bu gerçek bir mesleki gereklilikse ve makul düzenleme (accommodation) orantısız bir külfet (undue hardship) oluşturacaksa reddedebilir veya sınırlayabilir (Canadian Human Rights Act m. 15 ve eyaletlerin insan hakları kanunları).

Federal kural nasıl işler

Canada Occupational Health and Safety Regulations'ın (COHSR) X. Kısmına göre bir çalışanın sağlığı veya güvenliği tehlikeli bir maddeye maruziyet nedeniyle tehlikeye girebilecekse işveren araştırma için nitelikli bir kişi görevlendirir. Nitelikli kişinin imzalı raporu maddenin özelliklerini, maruziyet yollarını, sağlık etkilerini, miktarları, kontrolleri ve muhtemel maruziyeti kapsar ve sağlık muayenesi önerebilir. Rapor 30 yıl saklanır.

Sağlık adımı ise belirli bir sırayla ilerler:

1. İşveren muayenenin gerekli olup olmadığı konusunda bir hekime danışır.
2. Hekim gerekliliği teyit ederse çalışan, kendisinin kabul ettiği bir hekim onu muayene edip işe uygun veya belirtilen kısıtlamalarla uygun bulana kadar o maddeyle çalışmaz.
3. Kısıtlamalar varsa işveren bunları uygular.
4. Hekimin kararının bir kopyası nitelikli kişinin raporuyla birlikte saklanır ve masrafı işveren karşılar.

Bu risk temelli bir yaklaşımdır: muayene unvana veya çalışan sayısına göre değil, maruziyet değerlendirmesinin sonucuna göre yapılır.

Ontario'nun belirlenmiş maddeleri

Ontario 11 belirlenmiş madde sayar: akrilonitril, arsenik, asbest, benzen, kok fırını emisyonları, etilen oksit, izosiyanatlar, kurşun, cıva, silika ve vinil klorür. Bunlardan biri bulunuyorsa ve bir çalışanın maruz kalması muhtemelse işveren yazılı bir değerlendirme yapmak zorundadır. Değerlendirme bir çalışanın sağlığının etkilenebileceğini gösterirse bir kontrol programı gerekir ve maddelerin yedisi için bu program belirli aşamalarda sağlık gözetimi sağlamalıdır.

Muayeneyi yapan hekim, çalışanda maddeden kaynaklanan bir meslek hastalığı olup olmadığını ve çalışanın maruziyetli işte çalışmaya devam etmeye uygun, sınırlamalarla uygun veya uygun olmadığını çalışana ve işverene bildirir; işveren bu görüşe göre hareket etmek zorundadır. Akrilonitril, arsenik, etilen oksit ve vinil klorür için maruz kalmış bir çalışan belirli durumlarda muayene talep edebilir.

İşverenler için uygulama notları

• Her sağlık şartı belgelenmiş bir maruziyet veya iş gereklilikleri değerlendirmesine dayandırılmalı ve orantılı tutulmalıdır.
• Sağlık sonuçlarının gizliliği korunmalıdır: örneğin federal kurullar raporları ve çalışmaları görebilir, ancak kişisel sağlık kayıtlarını ilgilinin rızası olmadan göremez.
• Kısıtlamalarla işe uygun bulunan bir çalışan için makul düzenleme planlanmalıdır.
• İşe giriş ve periyodik muayenelerin olağan olduğu Türkiye gibi ülkelerden gelen çalışanların bu muayeneleri bekleyebileceği unutulmamalı; Kanada'daki yaklaşım onlara açıklanmalıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• Kanada'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kanada'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Kanada'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Canada Occupational Health and Safety Regulations, SOR/86-304, m. 10.4 ila 10.7: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR-86-304/
• Ontario Regulation 490/09, Designated Substances (belirlenmiş maddeler), ve atıf yaptığı Code for Medical Surveillance for Designated Substances (2019): https://www.ontario.ca/laws/regulation/090490
• Ontario Occupational Health and Safety Act, m. 26: https://www.ontario.ca/laws/statute/90o01
• Alberta OHS Code, Alta. Reg. 191/2021, m. 223 (odyometrik test): https://kings-printer.alberta.ca/documents/Regs/2021_191.pdf
• Canadian Human Rights Act, m. 15: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/H-6/section-15.html

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.