Kanada'da büyük kaza riski taşıyan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?

Kanada'da AB Seveso III Direktifi veya Türkiye'deki Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (BEKRA Yönetmeliği) gibi tek bir büyük kaza mevzuatı yoktur. Temel ulusal düzenleme, Canadian Environmental Protection Act, 1999 (Kanada Çevre Koruma Kanunu) kapsamındaki Environmental Emergency Regulations, 2019'dur (SOR/2019-51, Çevresel Acil Durum Yönetmeliği). Listedeki bir tehlikeli maddeyi eşik değerinde veya üzerinde bulunduran bir tesis, Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığına (Environment and Climate Change Canada) bildirimde bulunmak, bir çevresel acil durum (E2) planı hazırlayıp tatbik etmek ve salımları bildirmek zorundadır. Proses güvenliğinin kendisi ise eyaletlerin İSG mevzuatı, enerji ve teknik güvenlik kurumları ve CSA Z767 gibi gönüllü standartlarla düzenlenir.

Kısa cevap

• E2 Yönetmeliği (federal, çevre): konsantrasyon ve miktar eşikleri olan yaklaşık 250 maddelik bir liste; örneğin 4,5 ton propan, 1,13 ton klor, 4,5 ton susuz amonyak ve 4,5 ton hidrojen sülfür.
• Eşik miktarına veya kap kapasitesine ulaşıldıktan sonra 90 gün içinde Bakana bildirim; değişikliklerden sonra 60 gün içinde güncelleme; en az beş yılda bir yeni bildirim.
• Hem miktar hem de bir kap sisteminin kapasitesi eşiğe ulaştığında (veya kapsanmamış miktarlar eşiğe ulaştığında) E2 planı: 6 ay içinde planın hazırlandığının bildirimi, 12 ay içinde planın yürürlüğe konması, her yıl bir simülasyon tatbikatı, beş yılda bir tam ölçekli tatbikat ve en az yılda bir gözden geçirme.
• Çevreye zarar verebilecek veya insan hayatını ya da sağlığını tehlikeye atabilecek salımlar Kanunun 201. maddesi kapsamında bildirilir, ardından yazılı rapor verilir.
• İSG mevzuatı çalışanları kapsar: tehlike değerlendirmesi, tehlikeli madde kontrolleri, yanıcı konsantrasyon sınırları, kazanlar ve basınçlı kaplar, acil durum prosedürleri.
• Sektör düzenleyicileri kendi proses güvenliği kurallarını ekler; örneğin boru hatları ve petrol ve gaz tesisleri için.

E2 Yönetmeliğinin gerekleri

Yönetmelik, listedeki bir maddenin 1 sayılı Ekin (Schedule 1) 4. sütunundaki miktarda veya üzerinde, toplamda ya da o azami kapasiteye sahip tek bir kap sisteminde bulunduğu tesisin "sorumlu kişisine" (sahip veya tesisten sorumlu kişi) uygulanır. Karışımlar, karışım miktarının maddenin konsantrasyonuyla çarpılmasıyla hesaba katılır. Bazı miktarlar hesaba katılmaz; örneğin tesiste 72 saat veya daha kısa süre bulunan maddeler (orada yükleme veya boşaltma yapılmıyorsa), 0,03 ton veya daha küçük kap sistemleri ve tesis sınırının her noktasından en az 360 m uzakta bulunan, 10 tondan küçük kap sistemlerindeki propan.

Bir E2 planı diğerlerinin yanı sıra şunları içermelidir:

1. maddenin, beklenen azami miktarın ve faaliyetin tanımı;
2. hastaneler, okullar, konutlar ve yollar dahil tesisin ve çevresinin tanımı;
3. en büyük kabın salımı (en kötü durum) ve daha olası bir alternatif senaryo dahil makul olarak meydana gelebilecek çevresel acil durumların ve bunların insanlara ve çevreye zararlarının belirlenmesi;
4. önleme, hazırlık, müdahale ve iyileştirme tedbirleri;
5. karar vericilerin görev unvanlarıyla belirtilmesi, eğitimlerin ve acil durum ekipmanının listelenmesi;
6. etkilenebilecek halkın acil durumdan önce ve acil durum sırasında nasıl bilgilendirileceği ve varsa yerel makamlarla yapılan istişare;
7. maddelerin yerini gösteren bir vaziyet planı.

İSG ve sektör kuralları proses güvenliği boşluğunu nasıl doldurur

Çalışanlar açısından proses güvenliği yükümlülükleri genel İSG çerçevesinden gelir. Federal düzenlemeye tabi işverenler tehlike önleme programını, COHSR X. Kısmın tehlikeli madde kurallarını (alt patlama sınırının %50'si ve %10'u sınırları dahil) ve kazan ve basınçlı kap kurallarını uygular. Eyaletler aynısını kendi İSG kanunlarıyla yapar; örneğin Alberta, tehlike değerlendirmelerini ve tehlikeli yerlerin mühendis tarafından sınıflandırılmasını ister.

OSHA'nın Proses Güvenliği Yönetimi (Process Safety Management) standardının federal bir karşılığı yoktur. Tesisler CSA Z767 proses güvenliği yönetimi standardını uygulayabilir; bu standart ancak bir düzenleyici kurum veya bir sözleşme ona atıf yaptığında zorunlu hâle gelir. Federal düzenlemeye tabi boru hatları ve enerji tesisleri, açık deniz tesisleri, nükleer tesisler ve patlayıcı madde sahalarının kendi düzenleyicileri ve kuralları vardır. Tehlikeli tesislerin çevresindeki arazi kullanım planlaması eyaletlerin ve belediyelerin yetkisindedir.

Seveso III ve Türkiye ile karşılaştırma

excodex'te ilgili yazılar

• Kanada'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Seveso III ve büyük kazaların önlenmesi: seviyeler ve yükümlülükler
• Proses güvenliği yönetimi: OSHA PSM'nin 14 unsuru ve CCPS RBPS
• Kanada'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Environmental Emergency Regulations, 2019, SOR/2019-51, m. 3 ila 10, 13 ve 18, Schedule 1 (19 Ekim 2026 itibarıyla güncel): https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR-2019-51/
• Canada Occupational Health and Safety Regulations, SOR/86-304, Kısım V ve X: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR-86-304/
• Alberta OHS Code, Alta. Reg. 191/2021, Kısım 2 ve 10: https://kings-printer.alberta.ca/documents/Regs/2021_191.pdf
• CSA Z767, Process safety management (proses güvenliği yönetimi, gönüllü standart).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.