excodex

Kitap Bölüm 5

Editör yazısıEXC-ED-048

Tehlikeli bölgelerde elektriksel olmayan ekipman: Ex h, yapısal emniyet c, tutuşturucu kaynak kontrolü b ve sıvıya daldırma k

excodex editör ekibiEx ekipman tasarımı

Özet

Pompalar, dişli kutuları, fanlar ve kaplinler sürtünme, kıvılcım ve sıcak yüzeyler yoluyla gazı veya tozu tutuşturabilir. ISO 80079-36 ve -37 bu ekipmanı nasıl değerlendirir ve korur (c, b, k tipleri), Ex h işareti ne anlama gelir ve ATEX nasıl uygulanır.

Bir pompanın, dişli kutusunun, fanın, kaplinin veya frenin kıvılcım çıkaracak kablolaması yoktur, ancak yine de sürtünme ısısı, mekanik kıvılcımlar, statik elektrik veya sıcak proses akışkanı yoluyla patlayıcı bir ortamı tutuşturabilir. Bu tür elektriksel olmayan ekipman, olası her tutuşturucu kaynağın bir tutuşma tehlikesi değerlendirmesini (ignition hazard assessment) zorunlu kılan ISO 80079-36'ya göre tasarlanır ve değerlendirilir; gerektiğinde ISO 80079-37'deki koruma tipleriyle korunur: yapısal emniyet "c", tutuşturucu kaynak kontrolü "b" ve sıvıya daldırma "k". Hangi önlemler kullanılırsa kullanılsın ekipman Ex h ile işaretlenir; bunu gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı ve EPL izler, örneğin Ex h IIB T4 Gb.

Bu yazı, mekanik ekipmanın ne zaman ATEX kapsamına girdiğini, tutuşma tehlikesi değerlendirmesinin nasıl yapıldığını, tipik mekanik tutuşturucu kaynakları, c, b ve k'nin uygulamada ne anlama geldiğini, bir Ex h işaretinin nasıl okunacağını ve bunların pompalar, dişli kutuları ve fanlar için ne anlama geldiğini açıklar.

Temel noktalar

  • Elektriksel olmayan ekipman, kendine ait potansiyel bir tutuşturucu kaynağı olduğunda patlamadan korunma gerektirir; bu genellikle sıcak yüzey veya sürtünme kıvılcımı oluşturabilen hareketli parçalardır. El aletleri ve depolanmış enerjisi olmayan elle çalıştırılan ekipman ISO 80079-36'nın kapsamı dışındadır; Avrupa Komisyonu'nun ATEX kılavuzu da elle çalıştırılan vanaları kapsam dışı olarak listeler.
  • ISO 80079-36:2016 (temel yöntem) ve ISO 80079-37:2016 (c, b, k tipleri) Avrupa EN 13463 serisinin yerini almıştır; EN 13463-1'in ATEX kapsamındaki birlikte geçerlilik süresi 31 Ekim 2019'da sona ermiştir. Her iki ISO standardı da revizyon aşamasındadır (komite taslakları 2025'te kayda alınmıştır).
  • EPL değerlendirmenin sonucundan çıkar: normal çalışmada etkin tutuşturucu kaynak yoksa Gc veya Dc; beklenen arızalarda da yoksa Gb veya Db; nadir arızalarda da yoksa Ga veya Da.
  • İşarette seviye harfi olmadan tek başına h harfi kullanılır. c, b ve k tipleri işarette görünmez; bunlar dokümantasyonda kayıt altına alınır.
  • ATEX kapsamında Kategori 2 elektriksel olmayan ekipman, iç üretim kontrolü ve teknik dosyanın bir onaylanmış kuruluşa teslim edilmesi yolunu izler; Kategori 2 elektriksel ekipman ve içten yanmalı motorlar ise AB tip incelemesi gerektirir.
  • Yüzey sıcaklığının prosese bağlı olduğu durumlarda (sıcak sıvıyla ısınan bir pompa gibi) işarette T6…T4 gibi bir sıcaklık aralığı yer alabilir ve talimatlar her sınıfı proses koşullarına bağlar.

Mekanik ekipman ne zaman ATEX kapsamına girer?

2014/34/AB sayılı Direktif, muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılması amaçlanan ve kendine ait potansiyel bir tutuşturucu kaynağı olan ekipmanı kapsar. Elektriksel ekipman için bu neredeyse her zaman geçerlidir. Mekanik ekipman içinse neyin, ne hızla, ne kadar enerjiyle hareket ettiğine ve neyin ters gidebileceğine bağlıdır.

Avrupa Komisyonu'nun ATEX kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026), sıcak yüzeyler veya sürtünme kıvılcımları nedeniyle potansiyel tutuşturucu kaynağı bulunan tipik elektriksel olmayan ekipman olarak dişlileri, fanları, pompaları, kompresörleri, karıştırıcıları ve frenleri sayar. Kılavuzdaki örnek tablosu mekanik dişlileri, mekanik frenleri, döner vanaları ve hava motoruyla tahrik edilen elektriksel olmayan fanları kapsam içine, elle çalıştırılan vanaları ise kapsam dışına koyar. Çok yavaş hareket eden veya güç girişi çok düşük olan ekipman, nadir bir arızada bile tutuşturucu kaynak oluşturamayabilir; bu durumda ATEX ekipmanı değildir ve böyle işaretlenmez.

Tanklar, kaplar ve sabit boru hatları gibi kendine ait enerji kaynağı olmayan statik proses ekipmanı ISO 80079-36'nın kapsamı dışındadır ve tesisin risk değerlendirmesi ile bölge sınıflandırması kapsamında ele alınır.

Standartlar: ISO 80079-36 ve ISO 80079-37

Standartİçerik
ISO 80079-36:2016Temel yöntem ve gereklilikler: kapsam, tutuşma tehlikesi değerlendirmesi, her tutuşturucu kaynak için gereklilikler, sıcaklık tespiti, talimatlar ve işaretleme. IEC 60079-0'ı tamamlar ve değiştirir.
ISO 80079-37:2016Elektriksel olmayan üç koruma tipi: yapısal emniyet "c", tutuşturucu kaynak kontrolü "b", sıvıya daldırma "k".
IEC 60079-1, -2, -31Alev sızdırmaz muhafaza "d", basınçlandırma "p" ve muhafaza ile toz koruması "t", mekanik tutuşturucu kaynakları dikkate alınarak elektriksel olmayan ekipmana da uygulanabilir.

ISO 80079-36 tarafından değiştirilmedikçe IEC 60079-0'ın genel gereklilikleri geçerliliğini korur. Standart, elektriksel standartlarla aynı atmosferik koşul aralığına (-20 °C ile +60 °C arası sıcaklık, 80 kPa ile 110 kPa arası basınç, normal hava; bu bir ekipman anma değeri değil standartların kapsamıdır) ve başka bir aralık işaretlenmedikçe aynı -20 °C ile +40 °C normal ortam sıcaklığı aralığına uygulanır.

Tutuşma tehlikesi değerlendirmesi

ISO 80079-36'nın özü, olası tutuşturucu kaynakların uzun listesini kontrol edilmesi gerekenlere indiren yapılandırılmış bir değerlendirmedir.

  1. Olası tutuşturucu kaynaklar. Tam listeden başlanır: sıcak yüzeyler; alevler ve sıcak gazlar; mekanik olarak oluşan kıvılcımlar; elektriksel kaynaklar; kaçak akımlar ve katodik koruma; statik elektrik; yıldırım; radyo frekansı dalgaları; optik radyasyon; iyonlaştırıcı radyasyon; ultrasonik; adyabatik sıkıştırma ve şok dalgaları; tozun kendiliğinden tutuşması dahil ekzotermik reaksiyonlar. Bkz. tehlikeli bölgelerde tutuşturucu kaynaklar.
  2. Ekipmana bağlı kaynaklar. Herhangi bir şeyi tutuşturacak kadar güçlü olup olmadıklarına bakılmaksızın ekipmanın kendisinin oluşturabileceği kaynaklar listede tutulur. Rulmanı olan bir makinede sürtünme ısısı ekipmana bağlı bir kaynaktır.
  3. Potansiyel kaynaklar. Söz konusu atmosferi tutuşturabilecek olanlar listede tutulur.
  4. Etkin kaynaklar. Her potansiyel kaynağın ne zaman ortaya çıktığına karar verilir: normal çalışmada, beklenen bir arızada veya nadir bir arızada. Bu zamanlama, hedeflenen EPL ile karşılaştırıldığında, bir koruyucu önlemin gerekip gerekmediğini belirler.
  5. Önlemler ve dokümantasyon. Hedeflenen EPL için etkin tutuşturucu kaynak kalmayana kadar önlemler (tasarım, c, b veya k tipi ya da d, p veya t gibi bir elektriksel tip) uygulanır; gerekçeler, önlemler ve kullanıcının uyması gereken talimatlar kayıt altına alınır.
Hangi çalışma koşullarının etkin tutuşturucu kaynaktan arınmış olması gerektiğini gösteren üç yatay çubuk: EPL Gc ve Dc yalnızca normal çalışmayı, Gb ve Db normal çalışmayı ve beklenen arızaları, Ga ve Da normal çalışmayı, beklenen ve nadir arızaları kapsar
Tutuşma tehlikesi değerlendirmesi EPL'yi nasıl belirler: koruma seviyesi ne kadar yüksekse, etkin tutuşturucu kaynaktan arınmış olduğu gösterilmesi gereken arıza sayısı o kadar fazladır.
EPLEtkin tutuşturucu kaynak bulunmaması gereken durumTipik kullanım
Gc, DcNormal çalışmaBölge 2, Bölge 22
Gb, DbNormal çalışma ve beklenen arızalarBölge 1, Bölge 21
Ga, DaNormal çalışma, beklenen ve nadir arızalarBölge 0, Bölge 20

EPL Ga veya Da için tek bir koruma tipi yeterli değilse, ISO 80079-36'daki yönlendirme her biri Gb veya Db için uygun iki bağımsız koruma tipinin uygulanmasıdır. Tanınmış endüstriyel standartlara göre üretilmiş ve değerlendirmesinde normal çalışmada etkin kaynak bulunmayan ekipman, ek önlem olmadan Gc veya Dc olarak sınıflandırılabilir. Standart, bu endüstriyel standartlara uygunluğun üçüncü bir tarafça doğrulanması gerekmediğini belirtir.

Uygulamada mekanik tutuşturucu kaynaklar

KaynakNerede ortaya çıkarTipik önlemler
Sürtünmeden kaynaklanan sıcak yüzeylerRulmanlar, mekanik salmastralar, salmastra kutuları, kayan kayışlar ve kavramalar, frenler, sürtünen çarklarRulman seçimi ve ömrü, yağlama, boşluklar, sıcaklık izleme, kuru çalışma koruması
Mekanik olarak oluşan kıvılcımlarMetal parçaların çarpması veya sürtünmesi, fan veya karıştırıcıya giren yabancı cisimler, hasarlı rulman kafesiBoşluklar, koruyucular, malzeme eşleştirmesi, feda edilen veya kıvılcım çıkarmayan parçalar
Hafif metallerPaslı çeliğin çarptığı alüminyum, magnezyum veya titanyum (termit kıvılcımları)Dış parçalarda ve sürtünebilecek veya darbe alabilecek parçalarda hafif metal kullanımını sınırlamak
Statik elektrikTahrik kayışları, plastik fan kanatları, iletken olmayan kaplamalar, hızlı hareket eden filmler ve tozlarİletken veya antistatik malzemeler, topraklama ve kuşaklama
Adyabatik sıkıştırmaKompresörler, pnömatik sistemler, hızlı vana kapanmasıSıkıştırma oranlarını ve sıcaklıkları sınırlamak, vana ve boru hattı tasarımı
Sıcak proses akışkanıSıcak sıvı taşıyan pompalar ve karıştırıcılarTalimatlarda proses sıcaklığına bağlanan sıcaklık sınıfı

Bilinmesi gereken sayılar

ISO 80079-36 bazı yararlı eşik değerler verir; burada özetlenmiştir:

  • Sürtünme hızı. 1 m/s bağıl temas hızı, sürtünmenin patlayıcı ortamı tutuşturmadığı sınır olarak sıklıkla kullanılır. Standart istisnalara karşı uyarır: kükürt gibi tutuşmaya çok hassas tozlar ve yüksek temas yükü altında hidrojen ve etilen gibi gazlar; asetilen, karbon disülfür, karbon monoksit ve etilen oksit de tutuşabilecek gazlardır.
  • Tekil darbeler. Darbe hızı 1 m/s'nin ve potansiyel darbe enerjisi 500 J'nin altındaysa, belirli malzeme eşleştirmelerinden kaçınılması koşuluyla (paslı veya ferritik çeliğe karşı hafif metaller, sert çeliğe veya granite karşı sert çelik) metal parçalar arasındaki darbelerin potansiyel tutuşturucu kaynak olarak ele alınması gerekmez. Kıvılcım çıkarmayan metal kombinasyonlarında sınırlar gaz atmosferleri için 15 m/s ve 60 J'dür (toz için 125 J).
  • Koruma için gerekli olan yağlayıcılar ve soğutucular, kullanıldıkları yerdeki maksimum yüzey sıcaklığından en az 50 K yüksek bir kendiliğinden tutuşma sıcaklığına sahip olmalıdır (ISO 80079-37).

c, b ve k koruma tipleri

Bir pompa grubunun şeması: dişlileri seviye sensörlü bir yağ banyosunda kısmen daldırılmış olarak çalışan bir dişli kutusu, bir kapatma rölesine bağlı sıcaklık sensörü takılmış bir pompa rulmanı ve gövdesiyle arasında boşluk bulunan, mekanik salmastralı bir pompa çarkı; üç koruma tipi k, b ve c olarak etiketlenmiştir
Tek bir makinede ISO 80079-37'nin üç tipi: dişli kutusunda sıvıya daldırma (k), bir rulmanda tutuşturucu kaynak kontrolü (b), boşluklar, salmastralar ve rulmanlar için yapısal emniyet (c).

Yapısal emniyet "c"

Yapısal emniyet, tutuşma riskini tasarım yoluyla ortadan kaldırmak demektir: ekipman, hareketli parçalardan kaynaklanan sıcak yüzeylerin, kıvılcımların ve adyabatik sıkıştırmanın hedeflenen EPL için ortaya çıkmasının olası olmayacağı şekilde yapılır. ISO 80079-37; yabancı cisimlerin veya tozun arızaya yol açabileceği yerlerde giriş koruması (örneğin toz veya sıvı girişi bir tutuşturucu kaynağa yol açabilecekse gaz atmosferlerinde en az IP5X ve IPX4), contalar ve salmastralı rakorlar, yağlama, titreşim, hareketli ve sabit parçalar arasındaki boşluklar, rulmanlar (anma ömrü, geçme, hizalama, yağlama ve kaçak akımlara karşı koruma dahil), dişli, kayış ve zincir tahrikleri, kavramalar, kaplinler, frenler ve konveyör bantları için gereklilikler belirler.

Yapısal emniyet büyük ölçüde doğru montaj ve bakıma bağlıdır: hizalama, yağlama aralıkları ve rulman değişimi patlamadan korunmanın bir parçası hâline gelir ve talimatlarda yer alır.

Tutuşturucu kaynak kontrolü "b"

Burada sensörler bir tutuşturucu kaynağa yol açacak koşulları algılar ve bir kontrol önlemi kaynağın etkin hâle gelmesini engeller: rulman üzerinde sıcaklık sensörü, yağ veya pompalanan sıvı için seviye sensörü, aşırı hıza karşı hız sensörü, titreşim sensörü. Eylem, standardın belirlediği sınırlar içinde otomatik (kapatma) veya manuel (operatörün müdahale ettiği bir alarm) olabilir. ISO 80079-37, farklı güvenilirlik gerekliliklerine sahip b1 ve b2 olmak üzere iki tutuşma koruma tipi tanımlar ve her EPL için hangisinin gerektiğini tablo hâlinde verir; cihazların güvenilirliğini göstermek için IEC 61508 veya ISO 13849-1 gibi fonksiyonel güvenlik standartları kullanılabilir.

b tipi, tasarımın tek başına beklenen arızaları karşılayamadığı durumlarda tipik olarak bir pompayı kuru çalışmaya veya bir dişli kutusunu arızalanan rulmana karşı korur.

Sıvıya daldırma "k"

Potansiyel tutuşturucu kaynaklar, koruyucu bir sıvıya daldırılarak veya aktif yüzeyleri sürekli ıslak tutularak etkisiz hâle getirilir. Yağ banyosunda çalışan dişliler ve sıvıya daldırılmış veya sıvıyla dolu pompa parçaları örnektir. Standart; sızdırmaz muhafazaları, havalandırmalı muhafazaları ve açık ekipmanı, çalışma açılarını (ekipman eğildiğinde parçaların sıvı içinde kalması için), seviye izlemeyi ve sıvı kaybını kapsar.

Sıcaklık sınıfı ve Ex h işareti

Maksimum yüzey sıcaklığı

Maksimum yüzey sıcaklığı, üreticinin izin verdiği en olumsuz çalışma koşullarında belirlenir; buna Gb veya Db için beklenen arızalar, Ga veya Da için nadir arızalar dahildir. Gb veya Gc ekipmanda sıcaklıklar tip testiyle belirlendiğinde, ölçülen değer T6 ile T3 arası için sınıf sınırının 5 K, T2 ve T1 için 10 K altında kalmalıdır. Ga ekipmanda pay daha büyüktür: nadir mekanik arızaların bir testte yeniden üretilmesi zor olduğundan ölçülen sıcaklık işaretlenen değerin %80'ini aşamaz.

Sıcak sıvı taşıyan bir pompada olduğu gibi yüzey sıcaklığı esas olarak prosese bağlı olduğunda, üretici tek bir sınıf veremez. Bu durumda işarette T6…T4 veya 85 °C…150 °C gibi bir aralık yer alır ve talimatlar her sınıfı proses koşullarına bağlar. Bkz. sıcaklık sınıfları.

İşaretin okunması

ISO 80079-36 işareti; üreticiyi ve tipi, Ex ifadesini, h harfini, grubu (alt bölümüyle), sıcaklık sınıfını veya maksimum yüzey sıcaklığını, EPL'yi, -20 °C ile +40 °C dışındaysa ortam sıcaklığı aralığını (IEC 60079-0 8. baskı, 2026, artık her Ex işaretinde anma ortam sıcaklığı aralığını şart koşmaktadır; bu nedenle daha fazla etikette görünmesi beklenmelidir), seri numarasını ve özel koşullar varsa X ile birlikte sertifika referansını içerir.

İşaretAnlamı
Ex h IIB T4 GbIIB gazları için elektriksel olmayan ekipman, maks. yüzey sıcaklığı 135 °C, EPL Gb (Bölge 1)
Ex h IIIC T120°C DbIIIC toz grubu için, maks. yüzey sıcaklığı 120 °C, EPL Db (Bölge 21)
II 2 G Ex h IIC T4…T1 GbATEX Kategori 2, gaz; sıcaklık sınıfı talimatlarda verilen proses koşullarına bağlıdır
Ex db h IIA T4 GbAlev sızdırmaz elektriksel kısmı ve elektriksel olmayan kısmı birlikte sertifikalandırılmış ekipman
II 2 G c T4Koruma tipi sembolünün doğrudan gösterildiği eski EN 13463 tarzı

h harfinden sonra seviye harfi gelmez; koruma seviyesini sondaki EPL taşır. Ayrıca c, b ve k harfleri güncel işarette yer almaz, dolayısıyla bir Ex h etiketi ekipmanın tasarıma mı, sensörlere mi yoksa bir yağ banyosuna mı dayandığını söylemez. Bunu talimatlar söyler ve bakım açısından önemlidir: b tipi bir makine yalnızca sensörleri ve kapatma fonksiyonu çalıştığı sürece korunur. Birleşik elektriksel ve elektriksel olmayan işaretler birleşik koruma yöntemleri yazısında açıklanmıştır.

Pompalar, dişli kutuları ve fanlar için ATEX

Uygunluk değerlendirmesi

2014/34/AB sayılı Direktifin 13. maddesi elektriksel ve elektriksel olmayan ekipman için farklı yollar belirler:

KategoriElektriksel ekipman ve içten yanmalı motorlarDiğer (elektriksel olmayan) ekipman
1 ve M1AB tip incelemesi ile birlikte üretim kalite güvencesi veya ürün doğrulamasıElektriksel ekipmanla aynı
2 ve M2AB tip incelemesi ile birlikte denetimli ürün testli iç üretim kontrolü veya ürün kalite güvencesiİç üretim kontrolü; teknik dosya, alındığını teyit edip saklayan bir onaylanmış kuruluşa iletilir
3İç üretim kontrolüİç üretim kontrolü

Birim doğrulama her kategori için kullanılabilir. Kategori 2 elektriksel olmayan ekipmanda onaylanmış kuruluş dosyayı saklar ancak ürünü incelemez; bu nedenle bu temelde CE işaretinin yanında onaylanmış kuruluş numarası yer almaz. Gönüllü üçüncü taraf değerlendirmesi veya IECEx şeması kapsamında sertifikasyon da mümkündür.

Pompa ve motor: tek ürün mü, montaj grubu mu?

Elektrik motoruyla tahrik edilen bir pompa genellikle iki ayrı ekipmandır. Kılavuz, sertifikalı ekipmanların bir fonksiyonel birim oluşturacak şekilde birleştirilmesiyle oluşan ürünü montaj grubu (assembly) olarak tanımlar: bunu bir birim olarak piyasaya arz eden kişi onun imalatçısı olur ve kaplin, koruyucu ve taban plakası ile hizalama gibi birleşimin yarattığı ek tutuşma tehlikelerini değerlendirmek zorundadır. Yalnızca termokupl gibi "basit cihaz" (simple apparatus) takılmış mekanik ekipman, elektriksel olmayan ekipman prosedürünü izler.

Bir pompanın içi, çevresinden farklı bir bölge de olabilir. Kılavuz, benzin buharı geri kazanım pompasını örnek verir: giriş ve çıkışı Bölge 0 atmosferine bağlanır, bu nedenle bu atmosferle temas eden parçalar Kategori 1'i karşılamalıdır; Bölge 1'deki dış gövde ise Kategori 2'yi karşılar ve her iki kategori de işarette yer alır.

Ekipman tipine göre pratik noktalar

  • Pompalar. Tipik tutuşturucu kaynaklar kuru çalışan mekanik salmastralar, rulman arızası, çarkın sürtünmesi, kavitasyon ve kapalı vanaya karşı çalışmadır (sıvı ısınır). Önlemler arasında salmastra yıkama ve quench sistemleri, kuru çalışma ve sıcaklık koruması (b tipi) ve sıcaklık sınıfını sıvı sıcaklığına bağlayan talimatlar bulunur. Pompalanan sıvı çoğu zaman pompayı soğutur ve yağlar, bu nedenle ön doldurma (priming) gereklilikleri korumanın bir parçasıdır.
  • Dişli kutuları. Sıcak noktalar rulmanlardan, dişli kavramasından ve yağ kaybından kaynaklanır. Yağ banyosu yağlaması (k tipi), yağ seviyesi ve sıcaklık izleme (b tipi) ve rulman ömrü hesapları (c tipi) tipiktir.
  • Fanlar. Ana risk, dengesizlik, rulman arızası veya yabancı cisimler nedeniyle çarkın gövdeye veya emiş ağzına temas etmesidir; temasın ne kadar tutuşturucu olduğunu malzeme eşleştirmesi belirler. Boşluklar, malzeme seçimi, statiğe karşı iletken malzemeler ve titreşim izleme tipiktir. Avrupa standardı EN 14986, muhtemel patlayıcı ortamlar için fanların tasarımını kapsar.
  • Kaplinler, kayışlar ve frenler. Kayma ve sürtünme ısısı, kayışlarda statik elektrik ve arızalanan parçalardan çıkan kıvılcımlar; antistatik kayışlar, hizalama ve koruyucu malzemeleri önemlidir.

Uygulama örneği: Bölge 1'de sıcak çözücü için santrifüj pompa

Bir tesis, Bölge 1 olan bir alanda 90 °C'ye kadar toluen (gaz grubu IIA, kendiliğinden tutuşma sıcaklığı 530 °C, T1) pompalamaktadır. Teklif edilen pompa II 2 G Ex h IIB T4…T1 Gb ile işaretlidir, sertifika numarası X ile biter ve bir Ex db eb IIB T4 Gb motorla tahrik edilir. Pompa talimatları (üretici verisi, yalnızca örnek amaçlıdır), birlikte verilen kuru çalışma korumasının bağlı olması ve salmastra yıkama planının işletmede olması koşuluyla 100 °C'ye kadar sıvı sıcaklıkları için T4 verir.

  1. Grup ve EPL. IIB, IIA'yı kapsar; Gb, Bölge 1'e uygundur. Uygun.
  2. Sıcaklık. 90 °C sıvıda pompa T4'tür (135 °C). Toluen yalnızca T1 gerektirir. Anormal koşullar için bile pay bırakarak uygun.
  3. X'in arkasındaki koşullar. T4 sınıfı kuru çalışma korumasına ve yıkama planına bağlıdır. Her ikisi de koruyucu önlemdir, bu nedenle tesisin ekipman listesine, muayene planına ve trip testlerine girer.
  4. Montaj grubu. Pompa, motor, kaplin ve koruyucu tek bir taban plakası üzerinde teslim edilir. Tedarikçi, birleşimin değerlendirildiğini teyit eder (kaplin koruyucusu malzemesi, hizalama, taban plakasının ve pompanın statiğe karşı topraklanması).
  5. İşletme. Kapalı basma vanasına karşı veya emişi tıkalıyken çalışmak, sıvıyı ve gövdeyi değerlendirilen koşulların ötesinde ısıtır. İşletme prosedürü ve minimum debi koruması bunu karşılar.

Sık yapılan hatalar

  • "Elektrik aksamı yok, o hâlde ATEX uygulanmaz." Kendine ait potansiyel tutuşturucu kaynağı olan pompalar, dişli kutuları, fanlar, frenler, kaplinler ve karıştırıcılar kapsam dahilindedir ve tutuşma tehlikesi değerlendirmesi gerektirir.
  • Motorun işaretini pompanın işareti saymak. Sertifikalı bir motor; pompayı, kaplini veya dişli kutusunu uygun hâle getirmez. Her birinin kendi işareti olmalı ve birleşim bir montaj grubu değerlendirmesinden geçmelidir.
  • Devreye almadan sonra koruyucu önlemleri göz ardı etmek. b tipi bir pompa ancak sıcaklık, seviye veya kuru çalışma sensörleri ve bunlara bağlı kapatma fonksiyonu çalıştığı sürece korunur. Bunları testlere ve muayenelere dahil edin.
  • Ex h'yi tek bir koruma yöntemi olarak okumak. İşaret c, b veya k'den hangisinin kullanıldığını göstermez. Ekipmanı neyin güvenli tuttuğunu öğrenmek için talimatları okuyun.
  • Proses ısısını gözden kaçırmak. Sıcaklık aralığıyla işaretlenmiş bir pompa yalnızca talimatlarda belirtilen proses koşullarında T4'tür. Anormal durumlar dahil, makul olarak beklenebilecek en yüksek sıvı sıcaklığını kontrol edin.
  • Parçaları "eşdeğer" parçalarla değiştirmek. Farklı bir salmastra, rulman, kayış veya çark malzemesi tutuşma tehlikesi değerlendirmesini değiştirebilir; örneğin çeliğin değerlendirildiği yerde alüminyum bir parça.

Sık sorulan sorular

Ex h ne anlama gelir?

Ex h, ISO 80079-36'ya göre yapılmış ve ISO 80079-37'nin önlemleriyle (yapısal emniyet c, tutuşturucu kaynak kontrolü b, sıvıya daldırma k) ya da elektriksel olmayan ekipmana uygulanan d, p veya t ile korunan elektriksel olmayan ekipmanı işaretler. h harfinin seviye harfi yoktur; koruma seviyesini dizinin sonundaki EPL verir.

Pompaların ATEX sertifikası olması gerekir mi?

Muhtemel patlayıcı ortamda kullanılması amaçlanan veya böyle bir ortama bağlanan bir pompa, kendine ait potansiyel bir tutuşturucu kaynağı varsa 2014/34/AB sayılı Direktifin kapsamına girer; tahrikli pompaların çoğunda durum budur. Kategori 2 için imalatçı iç üretim kontrolünü uygular ve teknik dosyayı bir onaylanmış kuruluşa teslim eder; Kategori 1 için AB tip incelemesi gerekir.

EN 13463'ün yerini ne aldı?

Elektriksel olmayan ekipmana yönelik EN 13463 serisinin yerini EN ISO 80079-36 (temel yöntem) ve EN ISO 80079-37 (c, b ve k tipleri) almıştır. ATEX kapsamında EN 13463-1'in birlikte geçerlilik süresi 31 Ekim 2019'da sona ermiştir. Daha önce sertifikalandırılmış ekipmanda koruma tipi harfleriyle eski tarz işaretler hâlâ görülebilir.

Yapısal emniyet c ile tutuşturucu kaynak kontrolü b arasındaki fark nedir?

Yapısal emniyet tasarıma dayanır: doğru rulmanlar, boşluklar, salmastralar, malzemeler ve yağlama tutuşturucu kaynakları olası olmaktan çıkarır. Tutuşturucu kaynak kontrolü ise sensörler ve eylemler ekler; örneğin yüzey aşırı ısınmadan makineyi durduran bir rulman sıcaklık sensörü. Birçok makine her ikisini birlikte kullanır.

Elle çalıştırılan bir vana ATEX ekipmanı mıdır?

Genellikle hayır. Kendine ait enerji kaynağı olmayan elle çalıştırılan vanalar, Avrupa Komisyonu'nun ATEX kılavuzunda kapsam dışı olarak listelenir ve ISO 80079-36 el aletlerini ve enerji depolaması olmayan elle çalıştırılan ekipmanı kapsam dışında tutar. Aktüatörlü vanalar ise aktüatör nedeniyle kapsama girebilir.

excodex'te ilgili yazılar

Standartlar ve ek kaynaklar

  • ISO 80079-36, patlayıcı ortamlar için elektriksel olmayan ekipman: temel yöntem ve gereklilikler (1. baskı, 2016, 2019 tadil düzeltmesiyle; revizyon aşamasında).
  • ISO 80079-37, elektriksel olmayan koruma tipi yapısal emniyet "c", tutuşturucu kaynak kontrolü "b", sıvıya daldırma "k" (1. baskı, 2016; revizyon aşamasında).
  • IEC 60079-0, genel gereklilikler; d, p veya t uygulandığında IEC 60079-1, -2 ve -31.
  • EN 1127-1, patlamayı önleme ve patlamadan korunma: temel kavramlar ve metodoloji.
  • EN 14986, muhtemel patlayıcı ortamlarda çalışan fanların tasarımı.
  • IEC web mağazası, ISO 80079-36:2016 kapsam özeti: webstore.iec.ch
  • Kapsam ve tanımlarla birlikte ISO 80079-37:2016 önizlemesi: cdn.standards.iteh.ai
  • 2014/34/AB sayılı Direktif, 13. madde (uygunluk değerlendirme prosedürleri): legislation.gov.uk
  • Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), elektriksel olmayan ekipman ve montaj grupları bölümleri: single-market-economy.ec.europa.eu
  • Birleşik elektriksel ve elektriksel olmayan işaretlemeye ilişkin IEC 60079-0:2011 yorum belgesi 3 (2018): iecex.com

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Dil

Giriş yap

Henüz üye değil misiniz? Ücretsiz katılın

Çeviriyi iyileştir