Diğer pazarlarda Ex sertifikasyonu: UKEX, EAC, INMETRO, CCC, PESO ve diğerleri

ATEX yalnızca AB'de ve AB'ye bağlı ülkelerde uygulanır; IECEx sertifikası ise tek başına hiçbir yerde yasal bir zorunluluk değildir. Bu nedenle diğer pazarların çoğunun kendi Ex sertifikasyonu vardır: Büyük Britanya'da UKCA işaretiyle birlikte UKEX, Avrasya Ekonomik Birliği'nde TR CU 012/2011 teknik düzenlemesi kapsamında EAC sertifikasyonu, Brezilya'da INMETRO sertifikasyonu, Çin'de CCC, Hindistan'da PESO onayı ve bunlara ek olarak Japonya, Kore, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer ülkelerdeki ulusal sistemler. Bunların birçoğu IECEx test raporları ve kalite değerlendirme raporları üzerine kuruludur, ancak ne kadarını kabul ettikleri bakımından büyük farklılık gösterirler: bazıları IECEx sertifikasını olduğu gibi kabul eder, bazıları IECEx raporlarına ve kendi fabrika denetimine dayanarak ulusal bir sertifika düzenler, bazıları ise kendi laboratuvarlarında test ister.

Bu yazı, 2026 itibarıyla geçerli sistem adlarıyla pazar bazında bir genel bakış sunar, IECEx raporlarının her birinde nasıl kullanıldığını açıklar ve sertifikasyonun aynı anda birden fazla pazar için nasıl planlanacağını gösterir.

Temel noktalar

• Büyük Britanya'da Ex ekipman için hem CE işareti hem UKCA işareti kabul edilir; Birleşik Krallık hükümeti 2024'te CE işaretinin tanınmasını süresiz olarak uzatmıştır. Kuzey İrlanda AB kurallarını uygular (CE veya bir Birleşik Krallık kuruluşunun dahil olduğu durumlarda CE artı UKNI).
• Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya'da Ex ekipmanın TR CU 012/2011 teknik düzenlemesi kapsamında sertifikalandırılması gerekir; ekipman EAC işaretini ve özel bir Ex işaretini taşır.
• Brezilya 1991'den beri üçüncü taraf Ex sertifikasyonu şartı aramaktadır; güncel kurallar 21 Mart 2022 tarihli Inmetro Portaria 115'tir. IECEx test raporları Ex testleri tekrarlanmadan kullanılabilir, ancak IECEx QAR fabrika denetiminin yerini tutmaz.
• Çin, listelenen patlama korumalı elektrikli ürünler için 1 Ekim 2020'den beri CCC sertifikası şartı aramaktadır; değerlendirme Çin'in GB 3836 serisine göre yapılır.
• Hindistan, petrol tehlikeli bölgelerindeki ekipman için Petroleum and Explosives Safety Organisation (PESO) onayı ister; onaylar genellikle IECEx veya ATEX test raporlarına dayanır ve süreyle sınırlıdır.
• IECEx'in 36 üye ülkesi vardır, ancak üyelik kabul ile aynı şey değildir: her ülke IECEx belgelerinin nasıl kullanılacağına kendi mevzuatıyla karar verir.

Ülkelerin IECEx'i kullanmasının üç yolu

IECEx sistemi, tek bir test programının birçok pazara hizmet edebilmesi için tasarlanmıştır. Sistemin kuralları, her IECEx sertifikasyon kuruluşunu (ExCB) ulusal bir sertifika düzenlerken sistemdeki diğer kuruluşların test sonuçlarını kabul etmekle yükümlü kılar; IECEx raporlarının ulusal onaya giden hızlı yol olarak anılmasının nedeni budur. Uygulamada pazarlar üç gruba ayrılır.

Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda: UKEX ve UKCA

Büyük Britanya, AB'den ayrıldıktan sonra ATEX ürün kurallarını Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016 (UK SI 2016/1107) olarak korumuştur; bu düzenleme genellikle UKEX diye anılır. Şartlar, kategoriler ve uygunluk değerlendirme modülleri ATEX ile aynıdır; farklar değerlendirmeyi kimin yaptığında ve hangi işaretin kullanıldığındadır.

• İşaretleme. The Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024, Büyük Britanya'da CE işaretinin tanınmasını süresiz olarak uzatmıştır. Bu nedenle üreticiler Ex ekipmanı Büyük Britanya pazarına CE işaretiyle (bir AB onaylanmış kuruluşuna dayanarak) veya UKCA işaretiyle (bir Birleşik Krallık approved body kuruluşuna dayanarak) ve önceden olduğu gibi grup ve kategoriyle birlikte Ex altıgeniyle arz edebilir. 1 Ekim 2024'ten beri değerlendirmesi bir AB onaylanmış kuruluşu tarafından tamamlanmış bir ürün, Büyük Britanya şartlarını karşılıyorsa UKCA işareti de taşıyabilir.
• Approved body kuruluşları. UKCA için üçüncü taraf değerlendirmesi gerektiğinde bu değerlendirme bir Birleşik Krallık approved body kuruluşu tarafından yapılır: kuruluş Birleşik Krallık'ta yerleşik olmalı, Bakan (Secretary of State) tarafından onaylanmış olmalı ve dört haneli bir numarayla tanımlanmalıdır. Bu kuruluşların sertifikaları genellikle UKEX sertifikası olarak adlandırılır ve sertifika numarasında UKEX ibaresi yer alır, örneğin ABC 26UKEX0123X.
• Etiketin yeri. 31 Aralık 2027'ye kadar UKCA işareti ekipmanın kendisi yerine bir etikete veya ekli bir belgeye konabilir.
• Kuzey İrlanda. Windsor Çerçevesi uyarınca AB kuralları geçerlidir: CE işareti zorunludur ve zorunlu üçüncü taraf değerlendirmesini bir Birleşik Krallık kuruluşu yapmışsa ürün CE artı UKNI işaretini taşır. Şartları sağlayan, CE işaretli Kuzey İrlanda ürünleri Büyük Britanya'da da satılabilir.

CE işaretiyle piyasada bulunan bir ürün daha sonra basitçe UKCA olarak yeniden işaretlenemez; bunun için bir Birleşik Krallık approved body kuruluşunun eksiksiz uygunluk değerlendirmesi gerekir. Her iki pazar için üretilen ürünler, her iki prosedür grubu tamamlandığında iki işareti birden taşıyabilir.

Avrasya Ekonomik Birliği: TR CU 012/2011 kapsamında EAC

Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya ortak bir teknik düzenleme uygular: TR CU 012/2011 "Patlayıcı ortamlarda çalışacak ekipmanın güvenliği hakkında". Düzenleme, Gümrük Birliği Komisyonu'nun 18 Ekim 2011 tarihli 825 sayılı Kararı ile kabul edilmiş olup 15 Şubat 2013'ten beri uygulanmaktadır. Elektrikli ve elektriksiz ekipmanı ve Ex bileşenleri kapsar; uygunluk beyanla değil, sertifikasyonla teyit edilmelidir.

Sertifikalar, birlik içinde akredite edilmiş ve birliğin sicillerinde listelenmiş sertifikasyon kuruluşları tarafından, bir üye devlette kayıtlı bir başvuru sahibine, normalde üreticinin yerel şirketine veya yetkili temsilcisine düzenlenir. Standartlar IEC 60079 serisinin devletlerarası uyarlamalarıdır ve düzenlemeyle ilişkilendirilen standart listeleri Avrasya Ekonomik Komisyonu tarafından zaman zaman değiştirilir. Sertifikalı ekipman, Ex işaretlemesine ek olarak EAC uygunluk işaretini ve düzenlemenin şart koştuğu özel Ex işaretini taşır.

IECEx sertifikalarının resmi bir tanınması yoktur. IECEx test raporları bir başvuruyu destekleyebilir, ancak karar birliğin sertifikasyon kuruluşuna aittir ve seri üretime yönelik olağan sertifikasyon şemaları üretim yerinde üretimin değerlendirilmesini içerir. Düzenlemede yapılacak değişiklikler birkaç yıldır tartışılmaktadır; bu nedenle ayrıntılara güvenmeden önce güncel metni kontrol edin.

Brezilya: INMETRO

Ex sertifikasyonu Brezilya'da 1991'den beri zorunludur. Güncel şartlar (RAC), gaz ve toz ortamları ile Bölge 0 ila 2 ve 20 ila 22 için elektrikli, elektronik, enstrümantasyon ve telekomünikasyon ekipmanını kapsayan 21 Mart 2022 tarihli Inmetro Portaria No. 115 ile belirlenmiştir. Mekanik ekipman bu revizyona dahil edilmemiştir.

Sertifika, kurulum, muayene, bakım ve onarımın ilgili standartlar uyarınca kullanıcının sorumluluğunda olduğunu belirten standart bir not içerir. Inmetro 2025'te Portaria 115'te yapılacak değişiklikler (test raporlarının yaşı, güncellenmiş standartlar, izlenebilirlik plakaları ve uygunluk mührünün dayanıklılığı) için görüş toplamıştır; bu nedenle daha yeni bir konsolide metin olup olmadığını kontrol edin.

Çin: CCC

Patlama korumalı elektrikli ürünler 2019'da China Compulsory Certification (CCC) kataloğuna eklenmiştir ve 1 Ekim 2020'den beri CCC'si olmayan listelenmiş ürünler Çin'de satılamaz, ithal edilemez ve kullanılamaz. Kapsam motorlar, şalterler ve kontrol cihazları, aktüatörler ve solenoid valfler, sensörler ve cihazlar ile emniyet bariyerleri gibi ürün tiplerini içerir; listelenen tanımlara uymayan patlayıcı ortam elektrikli ürünleri CCC kapsamı dışında kalır.

Değerlendirme, Çin'in patlayıcı ortamlara ilişkin standartları olan GB 3836 serisine göre yapılır (bazı bölümleri zorunlu GB, diğerleri tavsiye niteliğinde GB/T); bu standartlar IEC 60079 serisine dayanır ancak her zaman en son IEC baskısına karşılık gelmez. Sertifikasyon, ulusal sertifikasyon otoritesinin patlama korumalı ürünlere ilişkin uygulama kuralları çerçevesinde görevlendirdiği kuruluşlar tarafından yürütülür; ürün testini ve fabrika değerlendirmesini, ardından gözetimi içerir. IECEx sertifikası CCC'nin yerini tutmaz.

Hindistan: PESO

Hindistan'da petrol tesislerindeki tehlikeli bölgelerde kullanılacak ekipman, Petroleum Rules 2002 kapsamında, başında Chief Controller of Explosives bulunan Petroleum and Explosives Safety Organisation (PESO) onayı gerektirir. Bu onay çoğu zaman CCOE veya PESO onayı olarak anılır.

İthal ekipman için tipik bir onay yazısı sistemin nasıl işlediğini gösterir:

• tanınmış bir test kuruluşunun test raporlarına ve sertifikasına, çoğu zaman test raporu ve QAR ile birlikte bir IECEx sertifikasına dayanır;
• bölgeyi, gaz grubunu ve standartları belirtir ve ürünün test edilen çizimlere uygun olmasını şart koşar;
• satış sonrası hizmetten sorumlu bir Hindistan temsilcisinin adını verir;
• onay referansının her ünitenin üzerine işaretlenmesini şart koşar ve periyodik saha performans raporları isteyebilir;
• belirtilen bir tarihe kadar geçerlidir ve yenilenmesi gerekir.

Madenlerde kullanılacak ekipman, maden güvenliğine ilişkin ayrı bir rejime tabidir; bu nedenle yeraltı kullanımı için yetkili otoriteyi kontrol edin.

Diğer pazarlar

Türkiye AB üyesi değildir, ancak ATEX direktiflerini ulusal yönetmeliklerle uyguladığı için ayrı bir Ex sertifikasına ihtiyaç duymaz. Ürün direktifi, 30 Haziran 2016 tarihli ve 29758 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB) ile iç hukuka aktarılmıştır; işyeri direktifi 1999/92/AT'nin karşılığı ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ayrı bir yönetmeliğidir. Ekipman AB'deki ile aynı kategoriler ve modüller kapsamında CE işareti taşır, talimatları Türkçedir ve Türk uygunluk değerlendirme kuruluşları Avrupa Komisyonu'nun NANDO sistemi (bugün Komisyon'un Single Market Compliance Space platformunun bir parçası) üzerinden bildirilir. Bkz. ATEX'in açıklaması ve Türk yönetmelikleri.

Uygulama örneği: bir ürün, beş pazar

Ex db IIC T4 Gb işaretli, alev sızdırmaz bir gaz dedektörü üreticisi AB, Büyük Britanya, Brezilya, BAE ve Hindistan'da satış planlamaktadır.

1. Tek test programı. Hem ATEX onaylanmış kuruluşu hem de laboratuvarı olan bir IECEx sertifikasyon kuruluşu olan bir kuruluş seçilir ve test, güncel IEC 60079-0 ve IEC 60079-1 baskılarına ve varsa EN sapmalarına göre bir kez yapılır. Çıktı bir ExTR, bir AB Tip İnceleme Belgesi ve bir IECEx uygunluk sertifikasıdır.
2. Tek fabrika denetimi, birden fazla rapor. ISO/IEC 80079-34'e göre yapılan bir denetim ATEX için QAN'ı ve IECEx için QAR'ı üretir; bkz. Ex üreticileri için kalite güvencesi.
3. Büyük Britanya. CE işareti kabul edildiğinden, bir müşteri UKCA istemedikçe ek sertifika gerekmez.
4. BAE. ECAS-Ex başvurusunda IECEx sertifikası, ExTR ve QAR kullanılır.
5. Brezilya. Inmetro tarafından akredite edilmiş bir kuruluş ExTR'ye dayanarak ulusal bir sertifika düzenler, ancak kendi fabrika denetimini yapar ve her 18 ayda bir gözetim uygular.
6. Hindistan. PESO onayı için Hindistan temsilcisi aracılığıyla IECEx belgeleriyle başvurulur; onayın takip edilmesi gereken bir bitiş tarihi vardır.

Sıralama önemlidir: ulusal sertifikalar belirli bir ExTR'ye ve sertifika baskısına atıf yapar. Ürün değiştiğinde eski baskıya dayanan her ulusal sertifikanın da güncellenmesi gerekir; bu nedenle değişiklik kontrol planında bunların tamamı listelenmelidir.

Sık yapılan hatalar

• "IECEx her yerde kabul edilir." IECEx, 36 üye ülkesi olan gönüllü bir sistemdir; Çin ve Rusya dahil birçok üye, buna bakmaksızın ulusal sertifikasyon şartı arar.
• "Büyük Britanya'da UKCA zorunludur." 2024 değişikliğinden bu yana CE işareti Büyük Britanya'da süresiz olarak kabul edilmeye devam etmektedir; UKCA bir seçenektir ve yalnızca değerlendirmeyi bir Birleşik Krallık approved body kuruluşunun yaptığı ve hiçbir AB kuruluşunun dahil olmadığı durumlarda zorunludur.
• QAR'ın yerel fabrika denetimlerinin yerini tuttuğunu varsaymak. Brezilya bunu kendi denetiminin yerine açıkça kabul etmez; diğer sistemler de kendi gözetimlerini yürütür.
• Yenileme tarihlerini unutmak. IECEx ve ATEX sertifikalarının geçerlilik bitiş tarihi yoktur, ancak birçok ulusal onayın vardır. Süresi dolmuş bir ulusal onay, IECEx sertifikası geçerli olsa bile sevkiyatları durdurur.
• Yanlış baskıyı kullanmak. Ulusal standartlar çoğu zaman IEC baskılarının gerisinde kalır veya sapmalar ekler. En yeni IEC baskısına göre hazırlanmış bir raporun yine de ulusal baskıyla karşılaştırılması gerekebilir.
• Yerel başvuru sahibini göz ardı etmek. AEB, Hindistan ve diğer onaylar yerel olarak kayıtlı bir başvuru sahibi veya temsilci gerektirir ve bunun ayarlanması zaman alır.

Sık sorulan sorular

Brexit sonrasında Birleşik Krallık'ta ATEX kabul ediliyor mu?

Evet. Büyük Britanya ATEX ürün kurallarını 2016 UKEX Yönetmeliği olarak uygulamaya koymuştur ve Birleşik Krallık hükümeti CE işaretinin tanınmasını süresiz olarak uzatmıştır; dolayısıyla CE işaretli ATEX ekipmanı Büyük Britanya pazarına arz edilebilir. Bir Birleşik Krallık approved body kuruluşuna dayanan UKCA işareti bir alternatiftir. Kuzey İrlanda'da CE işareti zorunludur.

EAC Ex sertifikasyonu nedir?

Avrasya Ekonomik Birliği'nin patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanın güvenliğine ilişkin TR CU 012/2011 teknik düzenlemesi kapsamındaki sertifikasyondur ve Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya'da geçerlidir. Sertifikalar birlik içindeki akredite kuruluşlar tarafından yerel olarak kayıtlı bir başvuru sahibine düzenlenir; ürünler EAC işaretini ve özel bir Ex işaretini taşır.

INMETRO IECEx sertifikalarını kabul ediyor mu?

Doğrudan değil. Inmetro tarafından akredite edilmiş bir sertifikasyon kuruluşu, Brezilya sertifikasını Ex testlerini tekrarlamadan tanınmış bir laboratuvarın IECEx test raporuna dayandırabilir, ancak kendi fabrika denetimini yapmak zorundadır ve IECEx QAR bunun yerine kabul edilmez. Brezilya sertifikaları altı yıl geçerlidir ve her 18 ayda bir gözetime tabidir.

Çin'de Ex ekipman için CCC gerekli mi?

Evet, listelenen patlama korumalı elektrikli ürünler için gereklidir. 1 Ekim 2020'den beri CCC'si olmayan bu tür ürünler Çin'de satılamaz, ithal edilemez ve kullanılamaz. Değerlendirme, görevlendirilmiş sertifikasyon kuruluşları tarafından Çin'in GB 3836 serisine göre yapılır.

PESO onayı nedir?

Hindistan'ın Petroleum and Explosives Safety Organisation kurumunun Petroleum Rules 2002 kapsamında tehlikeli bölgelerde kullanılacak ekipman için verdiği onaydır; CCOE onayı olarak da anılır. İthal ekipman için genellikle IECEx veya ATEX test raporlarına dayanır, bir Hindistan temsilcisinin adını içerir ve belirtilen bir tarihe kadar geçerlidir.

Hangi ülkeler IECEx sertifikalarını doğrudan kabul ediyor?

En açık örnekler Avustralya ve Yeni Zelanda'dır: bu ülkelerde tehlikeli bölge ekipmanı için IECEx sertifikaları kabul edilir. Diğer IECEx üye ülkelerinin çoğu ise IECEx sertifikasını tek başına kabul etmek yerine IECEx test raporlarını ve kalite raporlarını ulusal bir sertifikanın dayanağı olarak kullanır.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX ve IECEx: farklar, benzerlikler ve hangisine ihtiyacınız var
• IECEx sistemi: CoC, ExTR, QAR ve çevrimiçi sertifika veri tabanı
• Kuzey Amerika tehlikeli konum onayları: NEC 500/505/506, UL, CSA ve FM
• Ex üreticileri için kalite güvencesi: QAN, QAR ve ISO/IEC 80079-34
• Bir Ex sertifikasının gerçek olduğu nasıl doğrulanır
• Standart sayfaları: UKEX, TR CU 012/2011, GB 3836, IECEx, Türk ATEX yönetmeliği

Standartlar ve ek kaynaklar

• Birleşik Krallık Hükümeti, Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016 (Büyük Britanya) hakkında yasal kılavuz: gov.uk
• The Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016 (SI 2016/1107): legislation.gov.uk
• Gümrük Birliği Teknik Düzenlemesi TR CU 012/2011, patlayıcı ortamlarda çalışacak ekipmanın güvenliği hakkında (Gümrük Birliği Komisyonu'nun 18 Ekim 2011 tarihli 825 sayılı Kararı), Avrasya Ekonomik Komisyonu tarafından güncellenen standart listeleriyle birlikte.
• 21 Mart 2022 tarihli Inmetro Portaria No. 115, patlayıcı ortamlara yönelik ekipman için uygunluk değerlendirme şartları ve bunun değiştirilmesine ilişkin Inmetro teknik notu 2/2025: gov.br (PDF)
• GB 3836 serisi, patlayıcı ortamlara ilişkin Çin standartları (IEC 60079 tabanlı).
• IECEx üye ülkeleri: iecex.com; IECEx sertifikalı ekipman sistemi SSS (test sonuçlarının ExCB'ler tarafından kabulü): iecex.com
• IEC 60079-0, patlayıcı ortamlar: ekipman için genel şartlar; ISO/IEC 80079-34, Ex ürün imalatı için kalite yönetim sistemleri.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.