Kanada'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir, denetimi kim yapar?

Ülke çapında tek bir kanun yoktur. Federal düzenlemeye tabi sektörlerdeki işverenler Canada Labour Code'un (Kanada İş Kanunu) II. Kısmına uyar; bu Kısmı Kanada İstihdam ve Sosyal Kalkınma Bakanlığına (Employment and Social Development Canada, ESDC) bağlı Labour Program (Çalışma Programı) uygular. Diğer tüm işverenler, işin yapıldığı eyalet veya bölgenin (territory) iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kanununa uyar ve denetimi o eyaletin yetkili kurumu yapar.

Kısa cevap

• Kanada'da 14 ayrı İSG düzeni vardır: bir federal, on eyalet ve üç bölge düzeni; her birinin kendi kanunu, yönetmelikleri ve müfettişleri bulunur.
• Federal: Canada Labour Code, Part II (Code canadien du travail, partie II) ve Canada Occupational Health and Safety Regulations, SOR/86-304 (Kanada İSG Yönetmeliği). Bunlar bankalara, havayolu şirketleri ile havalimanlarına, demiryollarına, eyaletler arası karayolu taşımacılığına, denizcilik ve limanlara, boru hatlarına, telekomünikasyon ve yayıncılığa, federal devlet şirketlerine (Crown corporations) ve federal kamu hizmetine uygulanır. Kanada İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi (CCOHS) bu kapsamı çalışanların yaklaşık %6'sı olarak verir.
• Eyaletler ve bölgeler: çalışanların yaklaşık %94'ü. Örnekler: Ontario'nun Occupational Health and Safety Act'i (R.S.O. 1990, c. O.1), Quebec'in Loi sur la santé et la sécurité du travail'i (RLRQ c. S-2.1), British Columbia'nın Workers Compensation Act'inin 2. Kısmı ile OHS Regulation ve Alberta'nın Occupational Health and Safety Act'i (S.A. 2020, c. O-2.2) ile OHS Code.
• Birden fazla eyalette tesisi olan bir şirket, işletme federal düzenlemeye tabi değilse, her tesiste o eyaletin kanununa uyar.
• Criminal Code (Kanada Ceza Kanunu, m. 217.1) ve kimyasal tehlikelerin bildirimi sistemi WHMIS (Workplace Hazardous Materials Information System, İşyeri Tehlikeli Maddeler Bilgi Sistemi) tüm yetki alanlarında uygulanır.

Federal ve eyalet sistemleri işi nasıl paylaşır

Kanada'da çalışma hukuku esas olarak eyaletlerin yetkisindedir; federal Kanun yalnız federal işleri, girişimleri ve işletmeleri (federal works, undertakings and businesses) kapsar. Canada Labour Code'un 123. maddesi II. Kısmı herhangi bir federal iş, girişim veya işletmede ya da bunlarla bağlantılı olarak yapılan istihdama, federal devlet şirketlerine ve Federal Public Sector Labour Relations Act aracılığıyla federal kamu yönetimine uygular.

Belirleyici ölçüt işverenin büyüklüğü ya da genel merkezinin yeri değil, işin niteliğidir. Düzenli olarak eyalet sınırlarını geçen bir kamyon taşımacılığı şirketi federal düzenlemeye tabidir; tek bir şehirde çalışan yerel bir dağıtım şirketi ise değildir. Tereddüt hâlinde İSG sistemi kurulmadan önce Labour Program'a veya eyaletin yetkili kurumuna danışılmalıdır.

Quebec ve British Columbia'da önleme, teftiş ve işçi tazminat sigortası (workers' compensation) aynı kurum tarafından yürütülür. Ontario ve Alberta'da ise teftişi bakanlık yapar, tazminat taleplerini ayrı bir işçi tazminat kurulu (workers' compensation board) öder.

Kanunların ortak noktaları

Metinler farklı olsa da ana yapı ortaktır; bu, birden fazla eyalette faaliyet gösteren şirketlerin işini kolaylaştırır:

1. İşverene genel bir yükümlülük. Federal 124. madde: her işveren, istihdam ettiği her kişinin işteki sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Ontario'nun 25(2)(h) maddesi, çalışanın korunması için koşulların gerektirdiği makul her tedbirin alınmasını ister.
2. İç sorumluluk sistemi (internal responsibility system). İşverenin, amirlerin (supervisor) ve çalışanların her birinin yükümlülükleri vardır; kurullar ve temsilciler çalışanların sesini duyurur.
3. Çalışanların üç hakkı: bilgi edinme, katılma ve tehlikeli işi reddetme.
4. Yetkili kurumun yetkileri. Müfettişler işyerlerine girebilir, aykırılıkların giderilmesi için emir veya talimat verebilir ve tehlike oluşturan bir makinenin, yerin veya faaliyetin kullanımını durdurabilir (federal m. 145).
5. Gerekli özenin (due diligence) savunma olarak kabul edildiği suçlar. Örneğin federal düzeyde iddianame usulüyle (on indictment) yargılamada üst sınır 1.000.000 CAD para cezası ve/veya iki yıl hapistir (m. 148); Ontario'da bir şirket için üst sınır 2.000.000 CAD'dir (m. 66, Aralık 2024'ten beri).

Sık yapılan hatalar

• Ülke çapında tek bir "OSHA benzeri" denetim kurumu aramak: CCOHS ulusal bir bilgi kurumudur, denetim ve yaptırım kurumu değildir.
• Genel merkezin bulunduğu eyaletin kanununu tüm tesislere uygulamak.
• İşçi tazminat kurulunu tek yetkili kurum saymak: kurul tazminat taleplerini ve primleri yönetir; Ontario ve Alberta'da İSG mevzuatını bakanlık uygular ve denetler.

excodex'te ilgili yazılar

• Kanada'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kanada'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
• Kanada'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilir?
• ABD'de iş sağlığı ve güvenliği

Standartlar ve ek kaynaklar

• Canada Labour Code, R.S.C. 1985, c. L-2, Part II, 19 Ekim 2026 itibarıyla güncel konsolide metin: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-2/
• Canada Occupational Health and Safety Regulations, SOR/86-304: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR-86-304/
• Ontario Occupational Health and Safety Act, R.S.O. 1990, c. O.1 (son değişiklik 2025, c. 13): https://www.ontario.ca/laws/statute/90o01
• Alberta Occupational Health and Safety Act, S.A. 2020, c. O-2.2 (11 Haziran 2025 itibarıyla güncel resmi konsolide metin): https://kings-printer.alberta.ca/documents/Acts/O02P2.pdf
• CCOHS, Health and Safety Legislation in Canada, Introduction (Kanada'da sağlık ve güvenlik mevzuatı, giriş): https://www.ccohs.ca/oshanswers/legisl/legislation/intro.html

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.