AB Tip İnceleme Belgeleri ve onaylanmış kuruluşların açıklaması

AB Tip İnceleme Belgesi, bir onaylanmış kuruluşun ATEX direktifi 2014/34/AB'nin Modül B'si kapsamında bir ürünün temsili numunesini inceledikten ve tasarımının direktifin temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini karşıladığını teyit ettikten sonra düzenlediği belgedir. Tek ürün yolu (Modül G) kullanılmadıkça Kategori M1 ve 1 ekipman, koruyucu sistemler ve Kategori M2 ve 2 elektrikli ekipman ile içten yanmalı motorlar için gereklidir. Hiçbir zaman tek başına yeterli değildir: bir onaylanmış kuruluşun ikinci bir modül (D, F, C1 veya E) kapsamında üretimi de denetlemesi gerekir. Onaylanmış kuruluş, bir AB Üye Devleti tarafından görevlendirilen, Avrupa Komisyonu'na bildirilen ve NANDO veri tabanında dört haneli bir numarayla listelenen bir uygunluk değerlendirme kuruluşudur.

Bu yazı onaylanmış kuruluşların ne yaptığını, her uygunluk değerlendirme modülünün ne anlama geldiğini, hangi ekipmanın hangi modüllere ihtiyaç duyduğunu, bir AB Tip İnceleme Belgesinin neleri içerdiğini ve ne kadar süre geçerli kaldığını ve bir onaylanmış kuruluşun NANDO'da nasıl kontrol edileceğini açıklar.

Temel noktalar

• Onaylanmış kuruluş, ulusal bir bildirim makamı tarafından görevlendirilir, Komisyon'a ve diğer Üye Devletlere bildirilir ve NANDO'da listelenen dört haneli bir kimlik numarası alır.
• Modül B (AB tip incelemesi, Ek III) tasarımı değerlendirir; Modül D, E, F ve C1 üretimi değerlendirir; Modül A üreticinin kendi kontrolüdür; Modül G tek ürünleri doğrular.
• Kategori M1/1 ekipman ve koruyucu sistemler Modül B artı Modül D veya F gerektirir; Kategori M2/2 elektrikli ekipman ve motorlar Modül B artı Modül C1 veya E gerektirir; her kategori bunların yerine Modül G'yi kullanabilir.
• Kategori 3 ekipman veya elektriksiz Kategori 2 ekipman için AB Tip İnceleme Belgesi düzenlenemez; elektriksiz Kategori 2 ekipmanda teknik dosya bir onaylanmış kuruluşa gönderilir, kuruluş da alındığını teyit eder ve dosyayı saklar.
• CE işaretinden sonraki dört haneli numara, üretimi denetleyen onaylanmış kuruluşa aittir; bu kuruluş AB Tip İnceleme Belgesini düzenleyen kuruluş olmak zorunda değildir.
• AB Tip İnceleme Belgelerinin zorunlu bir geçerlilik süresi yoktur; onaylanan tip değiştirilene veya genel kabul görmüş teknolojinin durumu uygulanan şartnamelerin ötesine geçene kadar geçerli kalırlar.
• Piyasaya arz edilen her ürünün uygunluğundan onaylanmış kuruluş değil, üretici sorumlu olmaya devam eder.

Onaylanmış kuruluş nedir ve bu görevi nasıl alır

ATEX direktifi uygunluk değerlendirmesinin büyük kısmını üreticilere bırakır. Bağımsız bir kontrolün gerektiği yerlerde bunu yalnızca bir onaylanmış kuruluş yapabilir. Her Üye Devlet bir bildirim makamı atar (Madde 18); bu makam aday kuruluşları Madde 21'deki gerekliliklere göre değerlendirir: bunlar arasında bir Üye Devletin hukukuna göre tüzel kişilik, değerlendirilen ürünlerden bağımsızlık (bu ürünler için tasarım, tedarik veya danışmanlık yapmamak), tarafsızlık, teknik yetkinlik, gizlilik ve mesleki sorumluluk sigortası vardır. Yetkinlik genellikle ISO/IEC 17000 serisi uygunluk değerlendirme standartlarına, örneğin ürün belgelendirmesi için ISO/IEC 17065'e göre akreditasyonla gösterilir.

Bildirim makamı daha sonra kuruluşu Komisyon'a ve diğer Üye Devletlere bildirir. Bir kuruluş herhangi bir AB ürün mevzuatı kapsamında ilk kez bildirildiğinde Komisyon ona NB xxxx biçiminde bir kimlik numarası verir; kuruluş bu numarayı bildirildiği tüm mevzuat için korur. Komisyon, her kuruluşun bildirildiği faaliyetlerle birlikte listeyi NANDO'da yayımlar (Madde 26).

Alıcıları çoğu zaman şaşırtan bazı noktalar:

• Üreticiler, ilgili prosedür için bildirilmiş herhangi bir onaylanmış kuruluşu, herhangi bir Üye Devletten seçebilir; kuruluşun üreticinin ülkesinde olması gerekmez. Onaylanmış kuruluşlar AB dışında da çalışabilir.
• AB ile anlaşması olan ülkeler de onaylanmış kuruluş görevlendirir; örneğin karşılıklı tanıma anlaşması kapsamında İsviçre ve Gümrük Birliği kapsamında Türkiye. Türkiye'nin kuruluşları Komisyon'a NANDO üzerinden bildirilir.
• Onaylanmış kuruluşlar koordinasyona katılmak zorundadır. Avrupa ATEX Onaylanmış Kuruluşlar Grubu (ExNBG), hukuken bağlayıcı olmayan ancak her onaylanmış kuruluşun genel rehber olarak uygulaması gereken "açıklama notları" (İng. clarification sheets) yayımlar.
• Değerlendirmeler orantılı olmalı ve koruma seviyesini düşürmeden üreticilere gereksiz yük getirmekten kaçınmalıdır (Madde 29).

Bir kuruluş gereklilikleri artık karşılamıyorsa bildirimi kısıtlanabilir, askıya alınabilir veya geri çekilebilir (Madde 27). Eski bir sertifikaya güvenmek yerine NANDO'yu kontrol etmenin bir nedeni budur.

Uygunluk değerlendirme modülleri, sade bir dille

ATEX direktifi prosedürlerini AB'nin A'dan H'ye harflendirilmiş ortak "modüller" setinden alır. Direktifin Ek III ile Ek IX arasındaki eklerinin her biri bunlardan birini tanımlar.

Bunu iki soru olarak düşünün. Modül B "tasarım doğru mu?" sorusunu cevaplar. Modül D, E, F ve C1 "her ürün onaylanan tasarıma uygun üretiliyor mu?" sorusunu cevaplar. Modül G ise her iki soruyu tek bir ürün için cevaplar; bu da bir saha için yapılan özel bir makine gibi tekil ekipmana uygundur.

Modül D tüm üretim sürecini kapsar ve Kategori 1 ile ilişkilidir; Modül E son muayene ve testi kapsar ve Kategori 2 ile ilişkilidir. EN ISO 9001 ve EN ISO/IEC 80079-34'e dayanan bir kalite sistemi, bu standartların kapsadığı hükümler için bu modüllere uygunluk karinesi sağlar. Bkz. Ex üreticileri için kalite güvencesi.

Hangi ekipman hangi modülleri gerektirir

Madde 13, modülleri ekipman grubu ve kategorisine bağlar; bunlar da amaçlanan kullanım bölgesinden gelir; bkz. ATEX ekipman kategorileri.

İki ayrıntı tabloyu tamamlar. Birincisi, tüm ürünler için "diğer tehlikeler" gerekliliğine (Ek II, madde 1.2.7) uygunluk iç üretim kontrolüyle gösterilebilir. İkincisi, tehlikeli bölge dışına yerleştirilen güvenlik cihazları, korudukları ekipmanın kategorisiyle parantez içinde işaretlenir, örneğin Kategori 1 ekipmanı besleyen kendinden emniyetli bir arayüz için II (1) G, ve buna göre değerlendirilir.

Bir AB Tip İnceleme Belgesinin içi

Neleri içerir

Ek III, belgenin üreticinin adını ve adresini, incelemenin sonuçlarını, geçerliliğine ilişkin koşulları ve onaylanan tipin tanımlanması için gereken verileri içermesini şart koşar. ExNBG ortak bir format üzerinde uzlaşmıştır ve ATEX kılavuzu tipik içeriği şöyle listeler:

• sertifika numarası;
• ürünün adı ve tipi ile üreticinin adı ve adresi;
• uygulanabildiği durumlarda kullanılan uyumlaştırılmış standartlar;
• ürünün tanımı ve patlama güvenliği açısından önemli parametreler;
• özel kullanım koşulları (ekipman için) veya sınırlamalar listesi (bileşenler için).

Sertifika numaraları genellikle onaylanmış kuruluşun kısaltmasını, yılı, ATEX kelimesini, bir sıra numarasını ve uygulanabildiğinde bir eki birleştirir: XXX 24 ATEX 0123 X. X, özel kullanım koşullarının geçerli olduğu anlamına gelir; U ise bir bileşen sertifikasını gösterir. Her ikisi de X ve U ekleri yazısında açıklanmıştır.

Ayrıntılı değerlendirme ve test raporu üreticide ve onaylanmış kuruluşta kalır; kuruluş, makamlara karşı yükümlülükleri dışında, raporun içeriğini yalnızca üreticinin onayıyla paylaşabilir. Sertifikanın kendisi ise ürünlerin onaylanan tipe uygunluğunun kontrol edilmesi için gereken bilgiyi vermeyi ve kullanım sırasındaki kontrolleri desteklemeyi amaçlar.

Üründeki değişiklikler

Üretici, onaylanan tipte temel gerekliliklere veya sertifikanın koşullarına uygunluğu etkileyebilecek her değişikliği onaylanmış kuruluşa bildirmelidir. Bu tür değişiklikler, orijinal sertifikaya ek olarak düzenlenen ilave bir onay gerektirir. Onaylanan tüm versiyonlardan farklı olan bir ürün, değişiklik ne kadar küçük görünürse görünsün kapsanmaz.

Ne kadar süre geçerlidir?

Direktif sabit bir geçerlilik süresi belirlemez. ATEX kılavuzuna göre sertifikalar süresiz olarak ya da bir son geçerlilik tarihi gösteriliyorsa o tarihe kadar geçerli kalır, ancak bazı durumlar geçerliliklerini sona erdirebilir:

• onaylanan tipte onaylanmamış bir değişiklik;
• genel kabul görmüş teknolojinin durumunda esaslı bir gelişme; örneğin önsözünde bir temel gereklilik için teknolojinin durumunun değiştiğini belirten revize edilmiş bir uyumlaştırılmış standart.

İkinci durumda üretici geçiş süresi içinde yeniden değerlendirme yaptırmalıdır; onaylanmış kuruluşların, uyumlaştırılmış standartlar revize edildiğinde sertifika sahiplerini uyarması beklenir. Yeni bir sertifikanın geriye dönük etkisi yoktur: geçerli bir sertifika varken piyasaya arz edilmiş ürünler bundan etkilenmez. Eski 94/9/AT sayılı Direktif kapsamında düzenlenen sertifikalar, 2014/34/AB kapsamında da aynı esasla geçerli kalır.

Üretici sertifikayı, eklerini ve ilavelerini, tipin son ürünü piyasaya arz edildikten sonra 10 yıl boyunca teknik dosyayla birlikte saklamalıdır.

Üretim modülleri, QAN ve CE'den sonraki numara

Modül B tek başına bir ürünün satılmasına izin vermez. Üründe hangi onaylanmış kuruluş numarasının görüneceğini üretim modülü belirler.

Modül D veya E kapsamında onaylanmış kuruluş üreticinin kalite sistemini değerlendirir, bir kalite güvencesi bildirimi (QAN) düzenler, periyodik denetimler yapar ve gerektiğinde ürün testleriyle birlikte habersiz ziyaretlerde bulunabilir. Üretici, kalite sisteminde planladığı her değişikliği kuruluşa bildirmelidir. Gözetim yalnızca değerlendirilen alanı kapsar ve onaylanmış kuruluşlar genellikle gözetimlerinin kapsadığı AB Tip İnceleme Belgelerini listeler.

Modül F veya C1 kapsamında onaylanmış kuruluş kalite sistemini değil, ürünleri kontrol eder. Bu dört durumun hepsinde ve Modül G'de CE işaretini, üretim aşamasında yer alan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası izler. Üreticinin AB uygunluk beyanı, AB tip incelemesini yapan onaylanmış kuruluşu belirtir ve sertifika numarasını verir; bkz. ATEX uygunluk beyanı.

Sık görülen bir varyant kendi markalı üründür. Bir tüccar başka bir üreticinin sertifikalı ürününü kendi adıyla satarsa, hukuken üretici konumuna geçer. ATEX kılavuzu izlenecek yolu tarif eder: orijinal onaylanmış kuruluş, orijinal belgeye dayanarak tüccar adına yeni bir AB Tip İnceleme Belgesi düzenler, tüccar kendi QAN'ını alır ve kalite güvencesi zincirinin gerçek fabrikaya kadar izlenebilmesi için her iki QAN da güncellenir.

NANDO: bir onaylanmış kuruluş nasıl kontrol edilir

NANDO, New Approach Notified and Designated Organisations (Yeni Yaklaşım Onaylanmış ve Görevlendirilmiş Kuruluşlar) ifadesinin kısaltmasıdır. Komisyon'un onaylanmış kuruluşların herkese açık listesidir ve artık Komisyon'un Single Market Compliance Space portalının bir parçasıdır; eski NANDO adresi oraya yönlendirir. Her kuruluş için kimlik numarasını, adını, ülkesini, bildirildiği mevzuatı ve kapsanan prosedürleri ve ürün tiplerini gösterir.

Bir ATEX sertifikasını veya etiketini kontrol etmek için:

1. Numarayı okuyun. CE işaretinden sonraki dört haneli numarayı etiketten, sertifika numarasını ve onaylanmış kuruluşu AB uygunluk beyanından alın.
2. NANDO'da arayın: kuruluş numarasına veya mevzuata, yani 2014/34/AB sayılı Direktife göre.
3. Kapsamı kontrol edin. Bildirim, kullanılan eki (örneğin AB tip incelemesi için Ek III, üretim kalite güvencesi için Ek IV) ve ürün tipini kapsamalıdır.
4. Durumu ve tarihleri kontrol edin. Bir bildirim kısıtlanmış, askıya alınmış veya geri çekilmiş olabilir ya da sertifika düzenlendiğinde henüz mevcut olmayabilir.
5. Sertifikayı kuruluşa teyit ettirin. AB Tip İnceleme Belgeleri için merkezi ve herkese açık bir sicil yoktur, bu nedenle yetkili kaynak düzenleyen kuruluştur; bazı kuruluşlar çevrimiçi kontrol imkânı sunar.

Bir Ex sertifikasının gerçek olduğu nasıl doğrulanır yazısı sahte sertifikaları ve uyarı işaretlerini daha ayrıntılı ele alır. IECEx sertifikaları için ise, buna karşılık, herkese açık bir çevrimiçi veri tabanı vardır; bkz. ATEX ve IECEx.

Hiçbir prosedür zamanında tamamlanamadığında

Madde 13(5), bir Üye Devletin yetkili makamına, gerekçeli bir talep üzerine, kullanımı korunma açısından yarar sağlayan belirli ürünlerin (bileşenler hariç), örneğin acilen ihtiyaç duyulan bir güvenlik ürününün, normal prosedür uygulanmadan kendi ülkesinde piyasaya arz edilmesine izin verme yetkisi verir. Temel gereklilikler yine geçerlidir ve bu istisnanın istisnai kalması amaçlanır.

Sık yapılan hatalar ve yanlış kanılar

• "Etiketteki onaylanmış kuruluş numarası sertifikayı düzenleyen kuruluştur." Bu numara üretimi denetleyen kuruluşa aittir. AB Tip İnceleme Belgesini düzenleyen kuruluş uygunluk beyanında belirtilir.
• "Her ATEX ürününün AB Tip İnceleme Belgesi vardır." Kategori 3 ve elektriksiz Kategori 2 ürünlerin olamaz. Bunu istemek gecikmelere yol açar ve bazen yanıltıcı belgelere davetiye çıkarır.
• "ATEX sertifikalarının süresi birkaç yıl sonra dolar." Geçerlilik süresi zorunlu değildir, ancak bir sertifika onaylanmamış değişiklikler veya teknolojinin durumundaki esaslı bir değişiklik nedeniyle dayanağını kaybedebilir.
• "Onaylanmış kuruluş ürünü garanti eder." Uygunluk, AB uygunluk beyanı ve üretilen her birim için tam sorumluluk üreticide kalır.
• "Akredite her test laboratuvarı ATEX sertifikası düzenleyebilir." Laboratuvarlar test yapabilir, ancak AB Tip İnceleme Belgesi ve QAN'ı yalnızca ilgili ek için 2014/34/AB kapsamında bildirilmiş bir kuruluş düzenleyebilir.
• "Bir sertifika PDF'i yeterli kanıttır." Onaylanmış kuruluşu NANDO'da kontrol edin ve sertifikayı kuruluşa teyit ettirin; kapsam ve durum, belgenin kendisi kadar önemlidir.

Sık sorulan sorular

AB Tip İnceleme Belgesi nedir?

Bir ürünün temsili numunesi temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini karşıladığında bir onaylanmış kuruluşun 2014/34/AB sayılı Direktifin Modül B'si (Ek III) kapsamında düzenlediği belgedir. Kategori M1/1 ekipman, koruyucu sistemler ve Kategori M2/2 elektrikli ekipman ve motorlar için (birim doğrulaması, yani Modül G kullanılmadıkça) her zaman bir üretim modülüyle birlikte gereklidir.

ATEX AB Tip İnceleme Belgelerinin süresi dolar mı?

Direktif bir geçerlilik süresi şart koşmaz, bu nedenle sertifikaların normalde son geçerlilik tarihi yoktur. Onaylanan tip onay alınmadan değiştirilirse veya genel kabul görmüş teknolojinin durumu, örneğin revize edilmiş bir uyumlaştırılmış standartla, esaslı biçimde gelişirse geçerli bir dayanak olmaktan çıkarlar.

Hangi ATEX ekipmanı onaylanmış kuruluş gerektirir?

Kategori M1/1 ekipman ve koruyucu sistemler ile Kategori M2/2 elektrikli ekipman ve içten yanmalı motorlar, hem tasarım hem üretim için onaylanmış kuruluş gerektirir. Elektriksiz Kategori 2 ekipmanda yalnızca teknik dosyanın bir onaylanmış kuruluşa teslim edilmesi gerekir. Kategori 3 ekipman onaylanmış kuruluş gerektirmez.

CE işaretinden sonraki dört haneli numara nedir?

Üretim kontrol aşamasında yer alan onaylanmış kuruluşun, örneğin Modül D veya E kapsamında QAN'ı düzenleyen kuruluşun kimlik numarasıdır. AB Tip İnceleme Belgesini düzenleyen kuruluştan farklı olabilir. Kategori 3 ürünlerde normalde numara bulunmaz.

Bir onaylanmış kuruluşu NANDO'da nasıl kontrol ederim?

Artık Single Market Compliance Space'in bir parçası olan Komisyon'un NANDO listesinde dört haneli numarayla veya 2014/34/AB sayılı Direktifle arama yapın. Kuruluşun ilgili ek ve ürün tipi için bildirilmiş olduğunu ve sertifika düzenlendiğinde bildirimin etkin olduğunu kontrol edin.

AB Tip İnceleme Belgesi ile QAN arasındaki fark nedir?

AB Tip İnceleme Belgesi bir ürün tipinin tasarımını onaylar. QAN ise üreticinin bu ürünü Modül D veya E kapsamında üretmeye yönelik kalite sistemini onaylar. Modül B gerektiren bir ürünün CE işareti taşıyabilmesi için QAN gibi bir üretim modülüne de ihtiyacı vardır.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX açıklaması: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT
• ATEX ve IECEx: farklar, benzerlikler ve hangisine ihtiyacınız var
• ATEX uygunluk beyanı ile CE ve Ex işaretlemesi
• Ex üreticileri için kalite güvencesi: QAN, QAR ve ISO/IEC 80079-34
• Bir Ex sertifikasının gerçek olduğu nasıl doğrulanır
• Standart sayfaları: ATEX 2014/34/AB, ISO/IEC 80079-34; araç: Ex işaretleme kontrolü

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2014/34/AB sayılı Direktif, Madde 13 (uygunluk değerlendirme prosedürleri), Madde 17 ile 33 arası (onaylanmış kuruluşlar), Ek III ile IX arası (modüller): EUR-Lex
• Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı Ocak 2026, ve NANDO'daki ATEX onaylanmış kuruluşlarına bağlantı: single-market-economy.ec.europa.eu
• Avrupa Komisyonu, onaylanmış kuruluşlar (rolü, görevlendirilmesi, kuruluşun serbestçe seçilmesi): single-market-economy.ec.europa.eu
• Single Market Compliance Space'teki NANDO onaylanmış kuruluşlar listesi: webgate.ec.europa.eu
• ISO/IEC 80079-34, Ex ürün imalatı için kalite sistemlerinin uygulanması
• ISO/IEC 17065, ürünleri, prosesleri ve hizmetleri belgelendiren kuruluşlar için gereklilikler
• IEC 60079-0, patlayıcı ortamlar: ekipman için genel gereklilikler

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.