Kömür madeni metanı: grizu, izleme ve Grup I ekipman

Grizu (firedamp), kömür madenlerinin yanıcı gazıdır: damar kazıldıkça kömürden ve çevredeki tabakalardan desorbe olan, büyük kısmı metan olan gaz. Hava ile hacimce kabaca %5 ile %15 arasında patlayıcı karışım oluşturur. Kömür madenleri patlamaları; grizuyu havalandırma ve gaz drenajıyla bu aralığın çok altında tutarak, sürekli izleyerek ve belirlenen sınırlara, tipik olarak %1 ile %2 arasına ulaştığında elektrik enerjisini otomatik olarak keserek önler. Yer altında kullanılan ekipman Grup I'e girer: M1 kategorisindeki (EPL Ma) ekipman grizu içinde enerjili kalabilir, M2 kategorisindeki (EPL Mb) ekipman ise patlayıcı ortam oluştuğunda devre dışı bırakılmalıdır.

Bu yazı grizunun nereden geldiğini, metan sınırlarını ve enerji kesme kurallarını, Grup I ekipmanı, maden havalandırmasını ve gaz drenajını ve iyi belgelenmiş iki patlamanın derslerini açıklar.

Temel noktalar

• Grizu esas olarak metan gazıdır; metan havadan hafiftir (bağıl yoğunluk 0,55), tavan boyunca katmanlaşma ve boşluklarda toplanma eğilimindedir. Patlama aralığı madencilikte genellikle hacimce %5 ile %15 olarak verilir; excodex kütüphanesindeki IEC esaslı veriler %4,4 ile %17 verir.
• Madencilik kuralları alt patlama sınırının (APS, İng. LEL) çok altındaki konsantrasyonlarda devreye girer. Örneğin ABD'de bir çalışma yerindeki elektrikli ekipmanın enerjisi %1,0 metanda kesilmeli ve %1,5'te insanlar geri çekilmelidir; makineye monte metan monitörleri %1,0'de uyarır ve %2,0'da veya monitör arızasında makineyi durdurur.
• Grup I, grizu ve/veya yanıcı kömür tozu tehlikesi bulunan yer altı madenlerini ve bunların yerüstü tesislerini kapsar. M1 kategorisi (EPL Ma), patlayıcı ortam varken ve iki bağımsız arıza durumunda bile güvenli kalmalıdır; M2 kategorisi (EPL Mb) ise grizu ortaya çıktığında enerjisi kesilecek şekilde tasarlanır.
• Grup I ekipmanın maksimum yüzey sıcaklığı, üzerinde kömür tozunun birikebileceği yerlerde 150 °C, toz tabakasının önlendiği yerlerde 450 °C'dir. Grup I için T1 ile T6 sıcaklık sınıfları kullanılmaz.
• Kömür tozu, yerel bir metan tutuşmasını tüm madene yayılan bir patlamaya dönüştürür. Taş tozlama, kömür tozunu yanmaz taş tozuyla seyreltir; ABD kuralları en az %80 yanmaz içerik ve metan bulunan yerlerde daha fazlasını ister.
• 2010'da Upper Big Branch (ABD) ve Pike River (Yeni Zelanda) madenlerindeki patlamaların her birinde 29 kişi hayatını kaybetti. Her ikisi de birikmiş metanın tutuşmasıyla başladı ve her iki soruşturma da uyarı işaretlerinin ve temel kontrollerin ihmal edildiğini tespit etti.

Grizu ve diğer maden gazları

Kömür, iç yüzeylerinde adsorbe olmuş büyük miktarda metan tutar. Damar kesildiğinde, kırıldığında veya üzerindeki basınç kalktığında gaz açığa çıkar: aynadan ve kesilen kömürden, tavan ve taban tabakalarından ve hepsinden önemlisi, bir uzun ayağın arkasında kalan göçük alanından (goaf, gob). Emisyonlar kesim sırasında ve barometrik basınç düştüğünde keskin biçimde artar, çünkü gaz bu durumda göçük alanından genleşerek hava yollarına çıkar. Bazı damarlarda ani gaz ve kömür püskürmeleri görülür.

Madenciler karşılaştıkları gazlar için uzun zamandır geleneksel adlar kullanır:

excodex kütüphanesindeki metan verileri: APS hacimce %4,4, üst patlama sınırı (ÜPS, İng. UEL) hacimce %17, kendiliğinden tutuşma sıcaklığı yaklaşık 600 °C, bağıl yoğunluk 0,554. %4,4 değeri IEC/EN verilerini izler; madencilik metinlerinde ve pek çok ABD kaynağında görülen %5 ise farklı bir deney yönteminden ve düzeneğinden gelir, yani iki değer farklı yollarla ölçülmüş aynı gazı tanımlar. En şiddetli karışım stokiyometrik orana yakın, havada yaklaşık %9,5'tir. Metan yerüstü sanayisinde gaz grubu IIA'dır, ancak yer altında kömür madenlerinde kendi ekipman kuralları olan bir Grup I tehlikesidir. Özellikleri metan, propan ve LPG yazısında diğer yakıtlarla karşılaştırılmıştır.

Metan havadan hafif olduğu için hava hızının düşük olduğu yerlerde tavan katmanları oluşturur: galerilerin tavanı boyunca, tavan boşluklarında ve yükselen yolların üst kısmında. Baş hizasında alınan bir okuma, tavanın birkaç santimetre altındaki konsantrasyonun epey altında kalabilir; denetimlerin ve sensörlerin özellikle tavana ve aynanın dönüş hava tarafına bakmasının nedeni budur.

Metan sınırları ve enerji kesme

Kömür üreten her ülke metan eylem seviyeleri belirler ve bu seviyeler, tepki için zaman kazanmak ve cihazın görmediği yerel katmanları hesaba katmak amacıyla APS'nin çok altındadır. Kesin değerler, uygulandıkları yerler ve eylemler ülkeden ülkeye değişir; bu nedenle her zaman ulusal kurallar geçerlidir. ABD federal kuralları iyi belgelenmiş bir örnektir:

Birleşik Krallık'ta Electricity at Work Regulations 1989, genel hava kütlesinde %1,25'i aşan grizu bulunan yerlerde elektriğin kesilmesini uzun süre şart koştu. Yönetmeliğin bu madencilik bölümü, 2015'te Mines Regulations 2014'ün yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kaldırıldı; bu da değerlerin mevzuatla birlikte değiştiğini ve güncel ulusal metinde kontrol edilmesi gerektiğini gösterir.

Bu tür düzenlerin hepsinde iki ortak özellik vardır:

• Arızada emniyetli devre dışı bırakma. Arızalı, kalibrasyonu bozuk veya kapalı bir metan monitörü alarm durumundaymış gibi değerlendirilmelidir. ABD kuralı, monitör düzgün çalışmadığında makinenin otomatik olarak durmasını öngörür.
• Kalibrasyon. Metan sensörleri kayar ve zehirlenebilir. ABD kuralları makineye monte monitörlerin en az 31 günde bir bilinen bir metan-hava karışımıyla kalibre edilmesini ister; bump testleri ise tipik olarak çok daha sık yapılır.

Grup I ekipman: M1, M2, Ma ve Mb

Grizu tehlikesi bulunan madenlerde kullanılan ekipman, hem AB ATEX Direktifi 2014/34/AB'de hem de IEC 60079 serisinde ayrı bir grup, Grup I oluşturur. Ayrı grubun var olmasının nedeni, madencilik ekipmanının farklı bir koşul bileşimiyle karşılaşmasıdır: metan ile birlikte kömür tozu, ağır mekanik zorlanma, su ve dar alanlar ve gaz ortaya çıktığında enerjinin kesildiği bir işletme rejimi. Grup II ekipman, gaz grubu IIA için uygun olsa bile Grup I ekipman değildir. Bkz. ekipman grupları I, II ve III.

Kısaca, IEC 60079-0'daki tanımlara göre: EPL Ma ekipman, gaz varken enerjili kalsa bile normal işletmede ve beklenen veya nadir arızalarda grizuyu tutuşturmamalıdır; EPL Mb ekipman ise gazın ortaya çıkması ile enerjinin kesilmesi arasındaki sürede normal işletmede veya beklenen arızalarda grizuyu tutuşturmamalıdır. Kategoriler ile EPL'ler arasındaki eşleşme ATEX ekipman kategorileri ve Ekipman Koruma Seviyeleri yazılarında açıklanmıştır.

İşaretler ve sıcaklık

Tipik işaretler, alev sızdırmaz bir motor veya şalt muhafazası için I M2 Ex db I Mb, kendinden emniyetli bir metan sensörü için I M1 Ex ia I Ma şeklindedir. Koruma tipinden sonraki Roma rakamı I, ekipman grubudur. Hem madenler hem de yerüstü sanayisi için sertifikalı ekipman her iki işareti de taşır.

Grup I ekipmanın sıcaklık sınıfı yoktur. Maksimum yüzey sıcaklığı, kömür tozunun tabaka oluşturabileceği her yüzeyde 150 °C ile, örneğin toz geçirmez bir muhafazanın içi gibi toz tabakasının önlendiği yerlerde 450 °C ile sınırlıdır. Madenler için alev sızdırmaz muhafazalar metanla test edilir ve maden ortamının mekanik darbelerine de dayanmalıdır; bkz. alev sızdırmaz muhafazalar.

Elektriksel olmayan tutuşturucu kaynaklar

Grup I'deki mekanik ekipman da tutuşma tehlikeleri açısından değerlendirilmelidir (ISO 80079-36 ve -37). Kömür madenlerinde en önemli elektriksel olmayan kaynak sürtünmeyle tutuşmadır: kesici kalemlerin sert kumtaşına veya pirite çarptığında oluşan sıcak izler. Keskin kalemler, kesici tamburda etkili su püskürtme ve kesici başta iyi havalandırma kontrol önlemleridir; bunların yetersiz kalması aşağıda anlatılan Upper Big Branch patlamasının merkezinde yer aldı.

AB'de yasal çerçeve

AB'de Grup I ekipman 2014/34/AB Direktifi kapsamında piyasaya arz edilir. Ancak işyeri direktifi 1999/92/AT, 92/91/AET ve 92/104/AET maden direktiflerinin kapsadığı maden çıkarma sanayilerini kapsam dışında bırakır; bu nedenle yer altı madenleri ATEX 1999/92 kapsamında olağan şekilde bölgelere ayrılmaz. Bu madenlerin gaz yönetimi, havalandırma ve elektrik kuralları söz konusu direktiflerden ve ulusal maden mevzuatından gelir.

Havalandırma ve gaz drenajı

Havalandırma birincil korumadır. Genellikle yerüstünde emici olarak çalışan ana vantilatörler, temiz havayı giriş hava yollarından aşağı çeker, çalışma aynalarından geçirir ve dönüş hava yollarından dışarı atar. Barajlar, kapılar ve regülatörler havayı yönlendirir; izolasyon barajları ise çalışılmış alanları yalıtır.

Bir grizu kontrol planının ana unsurları:

• Hava miktarı. Her ayna ve hazırlık galerisi, kesim sırasındaki ve barometrik basınç düşüşlerindeki tepeler dahil beklenen metanı eylem seviyelerinin pay bırakacak kadar altına seyreltmeye yetecek havaya ihtiyaç duyar.
• Yardımcı havalandırma. Hazırlık galerileri (kör uçlar), yardımcı vantilatörler ve vantüplerle havalandırılır. Duran bir yardımcı vantilatör, metanın aynada hızla birikmesine yol açar; bu nedenle bu vantilatörler genellikle galerinin elektrik beslemesiyle kilitlemeli çalışır.
• Tavanda hava hızı. Yeterli hız metan katmanlarını önler. Tavan boşlukları ve uzun ayağın tavan yolu köşesi klasik birikme noktalarıdır.
• Gaz drenajı. Havalandırmanın tek başına yetmediği yerlerde metan, hava yollarına ulaşmadan yakalanır: kazıdan önce damara (ön drenaj) veya aynanın arkasındaki tabakalara ve göçük alanına (sonradan drenaj) açılan, bir boru hattına ve yerüstündeki bir emme tesisine bağlanan sondajlar. Yakalanan gaz yüksek metan konsantrasyonları içerebilir ve çoğu zaman enerji üretiminde kullanılır; boru sisteminin kendisi de, içine hava çekip karışımı patlama aralığına sokmayacak şekilde yönetilmelidir.
• Bleeder sistemleri ve barajlar. Çalışılmış alanlar ya çıkışında metan sınırları bulunan bleeder (boşaltma) yolları üzerinden havalandırılır ya da barajla kapatılır. Kapatılmış alanların atmosferi değiştikçe patlama aralığından geçebilir.

Çözümlü örnek: bir uzun ayak aynasında gereken hava

Bir uzun ayak aynasının kesim sırasında havalandırma havasına 0,15 m³/s metan salması beklenmektedir (yalnızca bu örnek için bir değer; gerçek değerler damar için gaz emisyonu ölçümlerinden ve tahminlerinden gelir). Dönüş havası planlanan %1,0'lık maksimumun altında kalmalıdır.

1. Gereken hava debisi: Q_hava = q_CH4 x (1 - c) / c = 0,15 x 0,99 / 0,01 = 14,9 m³/s.
2. Tasarım payıyla, dönüşte bunun yerine %0,75 hedeflenirse: Q_hava = 0,15 x 0,9925 / 0,0075 = 19,9 m³/s, yaklaşık 20 m³/s.
3. Gaz drenajı göçük alanı metanının yarısını yakalar ve havaya emisyon 0,08 m³/s'ye düşerse, aynı 20 m³/s dönüşü yaklaşık %0,4'te tutar.

Örnek, havalandırma ile drenajın neden birlikte tasarlandığını ve metan emisyonunu artıran bir üretim artışının neden ilk alarmlardan sonra değil, gerçekleşmeden önce daha fazla hava veya daha fazla drenajla karşılanması gerektiğini gösterir.

Metan izleme

Madenler birkaç ölçüm katmanı kullanır:

• Sürekli kazı makinelerinde, uzun ayak kesici-yükleyicilerinde ve diğer kesici makinelerde, sensörleri kesici başa mümkün olduğunca yakın ve uzun ayaklarda aynanın dönüş ucunda bulunan makineye monte monitörler. Bunlar uyarır ve makineyi otomatik olarak durdurur.
• Dönüş yollarında, bantlı konveyörlerde, yardımcı vantilatörlerin yakınında ve drenaj tesislerinde bulunan, yerüstündeki bir kontrol odasına sürekli raporlayan ve bölgelerin enerjisini kesen sabit sensörler ve ortam izleme sistemleri. Gaz çıkışları sırasında enerjili bırakılan sensörler M1 kategorisinde olmalıdır.
• Denetçilerin ve vardiya amirlerinin taşıdığı, vardiya öncesi ve vardiya içi denetimlerde kullanılan el tipi metan dedektörleri. ABD kuralları ölçümlerin tavandan, aynadan, yan duvarlardan ve tabandan en az 300 mm (12 inç) uzakta yapılmasını ister; denetçiler tavan boşluklarını ve galerinin üst kısmını bilerek ölçer.
• Kapatılmış alanlar ve kendiliğinden yanma izlemesi için (karbon monoksit ve diğer gösterge gazlar) tüp demeti (tube bundle) ve gaz kromatografisi analizi.

Katalitik (pellistor) sensörler metanı %0 ile %5 aralığında iyi ölçer, ancak oksijene ihtiyaç duyar ve ölçüm aralığı aşımına uğrayabilir; ısıl iletkenlik sensörleri, örneğin drenaj borularında, %100'e kadar yüksek konsantrasyonları ölçer; kızılötesi sensörler metan için giderek daha fazla kullanılmaktadır ve zehirlenmez. Avantaj ve dezavantajlar katalitik ve kızılötesi gaz dedektörleri yazısında açıklanmıştır. 19. yüzyılın başlarından itibaren gazlı madenler için güvenli bir ışık olarak geliştirilen alevli emniyet lambası, bazı ülkelerde metanı (alevin üzerindeki şapkadan) ve oksijen eksikliğini tespit etmek için hala kullanılmaktadır.

Kömür tozu ve hibrit tehlike

Bir metan tutuşması tek başına genellikle yerel bir olaydır. Onu madenin tamamında öldürücü yapan kömür tozudur: ilk patlamanın basınç dalgası galerilerdeki tozu kaldırır ve toz bulutu alevi uzun mesafelere taşır. Havadaki metan ayrıca kömür tozunun tutuşmasını kolaylaştırır; bu, hibrit karışımlar yazısında anlatılan hibrit etkidir.

Savunma taş tozlamadır: karışımın alev yayamaması için inert kireçtaşı veya dolomit tozu serpmek. ABD kuralları yer altı alanlarındaki toplam tozun en az %80 yanmaz olmasını ve havalandırma havasındaki her %0,1 metan için bu oranın 0,4 yüzde puan artırılmasını ister; bu, hibrit etkinin doğrudan yasal ifadesidir. Pek çok ülkede yayılan bir patlamayı durdurmak için su barajları ve taş tozu barajları kullanılır.

2010'daki iki patlamanın dersleri

Upper Big Branch, Batı Virginia, ABD, 5 Nisan 2010. Bir patlama 29 madenciyi öldürdü, ikisini yaraladı. Federal maden güvenliği kurumu, büyük olasılıkla madenin bir fay zonuna girdiği yerdeki taban çatlaklarından açığa çıkan metanın, zayıf havalandırma ve tavan kontrolü nedeniyle, aynadan çıkan havayı kısıtlayan bir tavan göçüğü de dahil olmak üzere, uzun ayağın tavan yolu bölgesinde biriktiğini tespit etti. Olası tutuşturucu kaynak kesici-yükleyiciydi: iki kalem aşınarak düzleşmiş ve karbür uçlarını kaybetmişti, kumtaşı üzerinde sıcak izler oluşturuyordu ve yedi su püskürtme memesi eksikti. Metan tutuşması daha büyük bir birikime ulaştı ve ardından kömür tozunu tutuşturdu; taş tozlama son derece yetersiz olduğu için kömür tozu patlamayı madenin içinde taşıdı. Kurum, felaketi tamamen önlenebilir olarak nitelendirdi ve atlanan veya yetersiz denetimleri ve tehlikeleri bildirmemeye yönelik baskıyı belgeledi.

Pike River, Yeni Zelanda, 19 Kasım 2010. Bir patlama 29 kişiyi öldürdü; iki kişi kurtuldu. Kraliyet Soruşturma Komisyonu, doğrudan nedenin önemli hacimde bir metanın tutuşması olduğu sonucuna vardı. Madenin havalandırma ve gaz drenaj sistemleri, büyük miktarda metan açığa çıkaran hazırlık çalışmalarına ve hidrolik kazıya (hydro-mining) yetişemedi; patlamadan önceki 48 günde metanın patlayıcı seviyelere ulaştığına dair 21 bildirim ve daha düşük ama tehlikeli seviyelere ilişkin 27 bildirim daha yapılmıştı. Ana vantilatörün yer altında bulunması ve yerüstündeki yedek vantilatörün hasar görmesi, madenin patlamadan sonra hızla yeniden havalandırılamaması anlamına geliyordu.

Ortak dersler:

• Havalandırma ve drenaj kapasitesi üretimi izlememeli, ona öncülük etmelidir.
• Tekrarlanan metan alarmları sistem hakkında bir uyarıdır, sıfırlanacak gereksiz açmalar değildir.
• Makine bakımı (kalemler, su püskürtme, metan monitörleri) patlamadan korunmadır.
• Yerel bir tutuşmanın madenin tamamını etkileyen bir felakete dönüşmesini önleyen taş tozlamadır.
• Denetimler gerçek olmalı, dürüstçe kaydedilmeli ve gereği yapılmalıdır.

Sık yapılan hatalar ve yanlış kanılar

• "Metan %5'in altında güvenlidir." Eylem seviyeleri %1 ile %2'dir, çünkü genel hava kütlesi düşük okurken bir tavan katmanı, bir boşluk veya kesici başındaki hava patlama aralığının içinde olabilir.
• Metan IIA olduğu için Grup II IIA ekipmanı yer altında kabul edilebilir saymak. Kömür madenleri metan, kömür tozu, 150 °C yüzey sınırı ve maden koşulları için sertifikalandırılmış Grup I ekipman gerektirir.
• Açmış bir metan monitörünü nedenini bulmadan sıfırlamak. Açma, sistemin çalıştığını gösterir; araştırılması gereken havalandırma, drenaj veya bir gaz besleyicisidir.
• Yalnızca baş hizasında ölçmek. Metan tavanda katmanlaşır; denetimler ve sensör konumları bunu yansıtmalıdır.
• Elektriksel olmayan tutuşmayı unutmak. Kesici tamburdaki sürtünme kıvılcımları önemli bir tutuşturucu kaynaktır; kalemler ve püskürtücüler güvenlik ekipmanıdır.
• Kömür tozunu yalnızca bir temizlik meselesi olarak görmek. Kömür tozu yerel bir tutuşmayı galeriler boyunca ilerleyen bir patlamaya dönüştürür. Yanmaz içerik ölçülmeli ve korunmalıdır.

Sık sorulan sorular

Kömür madeninde grizu nedir?

Grizu, kömür damarlarından ve çevredeki kayaçtan açığa çıkan, esas olarak metandan oluşan yanıcı gazdır. Havadan hafiftir ve havada kabaca %5 ile %15 arasında patlayıcıdır. Madenler onu havalandırma, gaz drenajı ve sürekli izleme ile kontrol eder.

Kömür madeninde hangi metan seviyesinde enerji kesilir?

Ülkeye ve madendeki yere bağlıdır, ancak eylem seviyeleri tipik olarak %1 ile %2 arasındadır. ABD'de bir çalışma yerindeki elektrikli ekipmanın enerjisi %1,0 metanda kesilmeli ve %1,5'te insanlar geri çekilmelidir; makineye monte monitörler makineyi %2,0'da durdurur. Geçerli değerler için güncel ulusal maden mevzuatını kontrol edin.

M1 ve M2 ekipman arasındaki fark nedir?

Her ikisi de madenler için Grup I kategorileridir. M1 ekipman çok yüksek bir koruma seviyesine sahiptir ve iki bağımsız arızada bile güvenli kaldığı için patlayıcı ortamda çalışmaya devam edebilir; gaz izleme ve haberleşmede kullanılır. M2 ekipman yüksek bir koruma seviyesine sahiptir ve grizu eylem seviyesine ulaştığında enerjisi kesilmelidir.

EPL Ma ve Mb ne anlama gelir?

Grup I için IEC ekipman koruma seviyeleridir. Ma, ATEX M1 kategorisine karşılık gelir ve bir gaz çıkışında enerjili bırakıldığında nadir arızalarda bile güvenli kalır. Mb, M2'ye karşılık gelir ve gaz çıkışı ile ekipmanın kapatılması arasındaki sürede güvenlidir.

Kömür tozu metan patlamalarında neden bu kadar tehlikelidir?

Bir metan tutuşması kömür tozunu havaya kaldırır ve toz bulutu alevi madenin tamamına taşıyabilir. Metan ayrıca tozun tutuşmasını kolaylaştırır. İnert taş tozuyla yapılan taş tozlama, alev yayılmasını durdurmaya yetecek kadar yüksek bir yanmaz içerik sağlar.

Grup I ekipman için maksimum yüzey sıcaklığı nedir?

Kömür tozunun tabaka oluşturabileceği yüzeylerde 150 °C, örneğin toz geçirmez bir muhafazanın içi gibi toz tabakasının önlendiği yerlerde 450 °C. Grup I ekipmanda T1 ile T6 sıcaklık sınıfları kullanılmaz.

excodex'te ilgili yazılar

• Ekipman grupları I, II ve III: madencilik, gaz ve toz
• ATEX ekipman kategorileri 1, 2 ve 3 ve EPL'lerle ilişkisi
• Hibrit karışımlar: yanıcı gaz ve yanıcı toz birlikte bulunduğunda
• Katalitik (pellistor) ve kızılötesi yanıcı gaz dedektörleri
• Ex işareti nasıl okunur
• Araçlar: gaz kütüphanesinde metan ve karbon monoksit, Ex işaret kontrolü, standart alanları ATEX 2014/34/AB ve IEC 60079-0, forum

Standartlar ve ek kaynaklar

• IEC 60079-0, Patlayıcı ortamlar, ekipman genel gereklilikleri (8. baskı, 2026); Grup I ile EPL Ma ve Mb dahil.
• IEC 60079-1 (alev sızdırmaz muhafazalar) ve IEC 60079-11 (kendinden emniyet); her ikisi de Grup I gerekliliklerini içerir.
• ISO 80079-36 ve ISO 80079-37, patlayıcı ortamlar için elektriksel olmayan ekipman.
• 2014/34/AB Direktifi, Ek I, ekipman grubu I ile M1 ve M2 kategorileri: legislation.gov.uk
• 1999/92/AT Direktifi, Madde 1, kapsam ve maden çıkarma sanayilerinin kapsam dışı bırakılması: legislation.gov.uk
• ABD 30 CFR 75.323 (aşırı metan durumunda eylemler), 75.342 (metan monitörleri) ve 75.403 (taş tozu): law.cornell.edu, 75.342, 75.403
• MSHA, Upper Big Branch Mine-South patlaması soruşturma raporu, yönetici özeti: msha.gov
• Pike River Kömür Madeni Faciası Kraliyet Soruşturma Komisyonu, Cilt 1 genel bakış: pikeriver.royalcommission.govt.nz

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.